VI. Mehmed

VI. Mehmed ve Saltanatın Son Dönemi

VI. Mehmed ya da bilinen adıyla Mehmed Vahideddin, 14 Ocak 1861 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 36. ve son padişahı olmuştur. Aynı zamanda Osmanlı Hanedanı'nın sondan bir önceki halifesi olarak tarihe geçmiştir. Hanedan içinde Şahbaba olarak da anılan Vahideddin, taç giydiği dönemde imparatorluğun en buhranlı yıllarını yönetmek zorunda kalmıştır. Hükûmetin Hristiyan azınlıklarla başlattığı uzlaşma süreci, Yunan ve Ermeni patrikhanelerinin Osmanlı tebaası statüsünden vazgeçmesiyle başarısızlığa uğramış ve bu durum Osmanlıcılık fikrinin kesin sonunu işaret etmiştir. Paris Barış Konferansı sırasında Dâmad Ferid Paşa aracılığıyla İtilaf Devletleri'ne yakınlaşma politikası izlenmiş, Yunanistan'ın toprak talepleri bu yolla yatıştırılmaya çalışılmış ancak bu girişimler sonuçsuz kalmıştır.

Ekim ayında hükûmet, Amasya Protokolü ile milliyetçilerin taleplerini kabul etmek zorunda kalmıştır. 16 Mart 1920 tarihinde İtilaf Devletleri İstanbul'u askerî olarak işgal etmiş; milliyetçilerin çoğunlukta olduğu Meclis-i Mebûsan'ın kapatılması ve Kânûn-ı Esâsî'nin askıya alınması konusunda padişaha baskı yapılmıştır. Bu süreçte Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da Büyük Millet Meclisi adıyla geçici bir hükûmet kurmuş ve kısa sürede ülkenin büyük kısmını denetimi altına almıştır. Padişahın İstanbul'daki hükûmeti İtilaf Devletleri tarafından desteklenmesine rağmen fiilen etkisiz kalmıştır. VI. Mehmed Ankara hükûmetini tanımamış, onları kâfir ilan ederek idamlarını istemiştir. Sonuç olarak İstanbul hükûmeti, Osmanlı topraklarını paylaşan ve ülkenin bağımsızlığını ortadan kaldıran Sevr Antlaşması'nı imzalamıştır.

Şehzadelik Yılları ve Eğitimi

Vahideddin, Sultan Abdülmecid'in sekizinci oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Kendisinden önce tahta geçen V. Murad, II. Abdülhamid ve V. Mehmed'in küçük kardeşidir. Çok küçük yaşta anne ve babasını kaybetmiş ve Sultan Abdülmecid'in ikballerinden Şayeste Hanım tarafından büyütülmüştür. Tahta geçiş sıralamasında çok aşağılarda yer aldığı için gözden uzak bir yaşam sürmüştür. Gençlik yıllarında gizlice medrese derslerini takip etmiş, bu özelliği sayesinde tahta çıktıktan sonra kendisine arz edilen şer'i konulara müdahale edebilecek derecede yetkinleşmiştir. Hat, musiki ve edebiyat sanatlarıyla ileri seviyede ilgilenmiştir. İlk evliliğini ablası Cemile Sultan'ın sarayında görüp beğendiği Emine Nazikeda Hanım ile yapmıştır. Sabiha Sultan ve Fatma Ulviye Sultan'ın ardından doktorların tıbben bir daha doğum yapamayacağını bildirmesi üzerine eşinin de rızasını alarak başka evlilikler yapmış ve 1912 yılında tek oğlu Mehmed Ertuğrul dünyaya gelmiştir.

Ağabeyi II. Abdülhamid'in saltanatı sırasında Çengelköy'de mimar Alexandre Vallaury'ye yaptırdığı köşkünde münzevi bir hayat sürmüştür. Yusuf İzzeddin Efendi'nin 1 Şubat 1916 tarihindeki ölümünün ardından veliahtlık makamına yükselmiştir. 1917 yılının Aralık ayında Mirliva yani Tuğgeneral Mustafa Kemal Paşa eşliğinde Almanya seyahatine çıkmış; Bad Kreuznach, Strazburg, Colmar, Essen ve Berlin'de bulunarak 4 Ocak 1918 tarihinde İstanbul'a geri dönmüştür.

Saltanatın Devri ve Sürgün

3 Temmuz 1918 tarihinde abisi V. Mehmed'in ölümü üzerine 57 yaşında VI. Mehmed adıyla tahta çıkmıştır. Cülûs töreni 4 Temmuz'da gerçekleşmiş ve bu tören kayda alınan ilk ve tek cülûs töreni olmuştur. Tahta geçişinin hemen ardından zor bir görevi devraldığını ifade eden padişah, devlet yönetiminde aktif bir rol alacağının sinyallerini vermiştir. Karşı karşıya olduğu en büyük sorunlar, I. Dünya Savaşı'nı en az hasarla bitirmek ve İttihat ve Terakkî rejimine karşı siyasi bir alternatif oluşturmaktı. 8 Ekim 1918'de Talat Paşa kabinesi istifa etmiş, yerine kurulan Ahmed İzzet Paşa kabinesi 30 Ekim'de Mondros Mütarekesi'ni imzalamıştır. Ahmed İzzet Paşa'nın ardından Ahmed Tevfik Paşa sadrazamlığa getirilmiştir.

Ankara hükûmetinin Kurtuluş Savaşı'ndaki zaferi, İzmir'in kurtuluşu ve Mudanya Mütarekesi ile Sevr Antlaşması geçersiz kılınmış ve yerine Lozan Antlaşması imzalanmıştır. 1 Kasım 1922 tarihinde Büyük Millet Meclisi saltanatı kaldırmış ve VI. Mehmed'i halifaretten azletmiştir. Bunun üzerine padişah ülkeyi terk etmiştir. Yerine kuzeni Abdülmecid Efendi halife seçilmiş, ancak kısa süre sonra halifelik de kaldırılarak Osmanoğlu ailesi sürgüne gönderilmiştir. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edilmiş ve ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa olmuştur. Sürgüne giden VI. Mehmed, 1926 yılında İtalya'nın Sanremo kentinde hayatını kaybetmiştir.