Mara Brankoviç

Mara Brankoviç Kimdir ve Hayat Hikayesi

Mara Brankoviç ya da bilinen diğer adıyla Mara Despina Hatun, miladi takvime göre 1420 yılında dünyaya gelmiş ve 14 Eylül 1487 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Sırp despotu Đurađ Branković ile Eirene Kantakouzene'nin kızı olan Mara, Osmanlı padişahı II. Murad'ın eşidir. Aynı zamanda Fatih Sultan Mehmed'in üvey annesi olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun diplomatik ilişkilerinde kilit bir rol oynamıştır. Balkanlar'daki Osmanlı yanlısı siyasi kanadın önde gelen isimlerinden biri olan Mara, 15. yüzyılın en güçlü kadın figürleri arasında yer almıştır.

Babası Sırbistan Despotu Đurađ Branković'dir. Annesinin kimliği hakkında tarihsel kaynaklarda farklı rivayetler bulunmaktadır. Bu rivayetler arasında Trabzon İmparatoru IV. İoannis'in kız kardeşinin veya Kantakuzenos Hanedanı'ndan İrini Kantakuzini'nin annesi olduğu iddiaları yer alır. Babası Đurađ Branković o dönemde Osmanlı devletinin vasalı konumundaydı. II. Murad, 1433 yılında Mara'ya evlilik teklifinde bulundu ve babası bu teklifi kabul etti. II. Murad, 1435 yılında Mara'yı getirmesi için Saruca Paşa'yı görevlendirdi. Mara, geleneksel bir düğün yapılmaksızın doğrudan Edirne'ye getirildi.

Mara ile gerçekleştirilen bu evliliğin iki devlet arasında kalıcı bir barış tesis etmesi beklenirken, durum umulduğu gibi ilerlemedi. 1438 yılında kocası II. Murad Sırbistan'a savaş açtı ve bu sefer sonucunda Sırbistan bütünüyle fethedildi. II. Murad, karısının babasının memleketinde kalmasına izin verirken, Mara'nın iki kardeşini tutuklattı. Bir süre sonra bu kardeşlerin babaları ile haberleştikleri iddiasıyla 1441 yılında gözlerine mil çektirildi ve Sinop ile Amasra kalelerine sürgüne gönderildiler.

II. Murad'ın vefatından sonra üvey oğlu II. Mehmed kendisini evlendirmek istese de, Mara bu isteği kesin bir dille reddederek Sırbistan'a geri döndü. Benzer şekilde Bizans İmparatoru XI. Konstantinos da kendisiyle evlenmek istedi ancak bu teklif de kabul görmedi. 1456 yılında babasının ölümünün ardından tahtın varisleri arasında kendisinin de hak iddia ettiğini öne sürdü. Taht mücadelesinde başarılı olamayınca 1457 yılında yeniden İstanbul'a döndü. İstanbul'da iki yıl geçirdikten sonra, 1459 yılında Osmanlılar tarafından tamamen ele geçirilen Sırbistan yerine Serez kentine yerleşti. Fatih Sultan Mehmed üvey annesine Selanik'teki Ayasofya Manastırı'nı tüm haklarıyla birlikte resmi bir fermanla bağışladı. Bu fermanda Mara Hatun, bütün Hristiyan kadınların hanımefendisi şeklinde onurlandırıldı.

Manastırda yaşamını sürdürürken kız kardeşi Katerina'yı 1469 yılında padişahın özel izniyle yanına getırtti. Bazı tarih yazarları Mara Hatun'un Fatih Sultan Mehmed'in öz annesi olduğunu iddia etmiştir. Ancak bu iddianın gerçeği yansıtması imkansızdır; çünkü Mara Hatun ile II. Murad 1435 yılında evlenmiş, Fatih Sultan Mehmed ise 1432 yılında dünyaya gelmiştir. Mara ile Murad'ın ortak bir çocuklarının olup olmadığına dair net bir bilgi bulunmamaktadır. Mara, uzun bir yaşamın ardından 14 Eylül 1487 tarihinde Serez'de vefat etmiş olup, kabri Eikosifoinissa Manastırı'nda bulunmaktadır.

Osmanlı hanedanı içerisinde kendisine büyük bir saygı duyulmuştur. II. Mehmed üvey annesine son derece hürmetkâr davranmış ve ona anam diye hitap etmiştir. Kendisinden sonra tahta çıkan II. Bayezid de Mara Hatun'a ataları gibi derin bir saygı göstermiş ve sevgisinde kusur etmemiştir.

Popüler Kültürde Mara Brankoviç

Tarihi kişiliği ve Osmanlı sarayındaki etkileyici konumuyla Mara Brankoviç, günümüz yapımlarında ve sanat dünyasında da sıklıkla kendine yer bulmuştur. 2005 yılında Can Atilla tarafından yayınlanan Cariyeler ve Geceler albümünde onun onuruna adlandırılmış bir parça yer almaktadır.

Televizyon ve sinema dünyasında da pek çok projeye konu olmuştur. 2018 yılında Kanal D ekranlarında yayınlanan Mehmed: Bir Cihan Fatihi dizisinde İdil Fırat tarafından canlandırılmıştır. Yönetmen koltuğunda Kamil Aydın'ın oturduğu 2020 yapımı sinema filmi Türkler Geliyor: Adaletin Kılıcı projesinde Erbü Özkan karakteri hayata geçirmiştir.

Uluslararası dijital platformlarda da ilgi gören karakter, 2020 yılında Netflix'te yayınlanan Rise of Empires: Ottoman belgesel-dizi formatında Tuba Büyüküstün tarafından başarıyla canlandırılmıştır. 2023 yılında Tabii platformunda izleyiciyle buluşan Kızılelma: Bir Fetih Öyküsü dizisinde Larissa Lara Türközer rolü üstlenmiştir. Son olarak 2024 yılında TRT 1 ekranlarında yayınlanmaya başlayan Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde ise Tuba Ünsal tarafından canlandırılmaya devam etmektedir.