Harun Reşid

Harun Reşid ve Abbasi Altın Çağı

Harun Reşid, 17 Mart 763 tarihinde babası Mehdi'nin o dönem bulunduğu İran'daki Rey şehrinde dünyaya geldi. Beşinci ve en tanınmış Abbasi halifesi olan Harun Reşid, 786 yılında halife olan kardeşi Hâdî'nin ölümü üzerine makama geçti. Hayatının büyük bölümünü Bağdat ve son yıllarında yerleştiği Rakka şehrinde geçirdi. 24 Mart 809'da Horasan'ın Tus şehrinde hayatını kaybetti ve orada defnedildi. Onun döneminde Abbasiler askerî, siyasal, kültürel ve bilimsel alanda zirveye ulaştı.

Kültür, Siyaset ve Diplomasi

Harun Reşid, Bağdat'ta efsanevi Beytü’l-Hikme kütüphanesini kurarak şehri bilgi, kültür ve ticaretin merkezi haline getirdi. Abbasilerin iktidarında kilit rol oynayan Bermekî ailesi bu dönemde gözden düştü. 796 yılında hükümet merkezini Rakka'ya taşıdı. İç politikada genel af ilan eden Harun Reşid, Bizans ile büyük savaşlar yürüttü ve imparatorluğu en güçlü dönemine ulaştırdı. 799 yılında Franklardan gelen elçiler aracılığıyla Kral Şarlman'a çeşitli hediyeler, özellikle de mekanik bir saat gönderdi. Ayrıca hayatı ve sarayı Binbir Gece Masalları içinde hem gerçek hem kurgusal olarak yer buldu.

Gençlik Yılları ve Askeri Seferler

Üçüncü Abbasi halifesi Mehdi'nin oğlu olan Harun'un annesi Yemen asıllı güçlü bir cariye olan Hayzuran idi. Çocukluğu Bağdat sarayında lüks içinde geçti ve hocası Yahya bin Halid Bermaki oldu. Babasının halifeliği döneminde Bizans'a karşı düzenlenen seferlerde ordulara komutanlık etti. 782 yılındaki seferde Üsküdar'a kadar ilerleyerek büyük bir ganimetle döndü ve İrini temsilcileri ile barış anlaşması sağladı. Ardından Mısır, Suriye, Güney Kafkasya ve Azerbaycan'ı kapsayan batı bölgelerinin genel valiliğine getirildi.

Halifeliğe Geçiş ve Kardeş Rekabeti

Ağabeyi Hâdî ile iyi geçinemeyen Harun Reşid, Hâdî'nin kendi oğlunu veliaht yapmak istemesi üzerine gerilim yaşadı. Başvezir Yahya Bermaki'nin uyarılarına rağmen Hâdî küçük oğlunu varis ilan edip Yahya'yı hapse attırınca Harun yarı emekli bir hayat yaşadı. Hâdî'nin 786 yılında Musul'daki beklenmedik ölümünün ardından halifeliğe geçen Harun Reşid, yeğeni Cafer'i biat etmeye zorladı. İlk oğlu Abdullah'a El-Memun lakabını vererek ilk başta onu veliaht tayin etti. Daha sonra Farslı asilzade kızı Zübeyde'den doğan küçük oğlu El-Emin'i veliaht yaparak imparatorluğu batı ve doğu olarak iki oğlu arasında paylaştırdı.