Gürcü Hatun

Gürcü Hatun Kimdir ve Soy Kökü

Asıl adı Tamar olan ve Anadolu'da Gürcü Hatun adıyla tanınan bu tarihi figür, Gürcistan Kraliçesi Rusudan ile Selçuklu şehzadesi Gıyâseddin Türkanşah'ın kızıdır. Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev'in eşi ve II. Alâeddin Keykubad'ın annesidir. Gürcüce yazılışı ile gurci h'atuni olarak bilinen Gürcü Hatun, hayatı boyunca devletler arası siyasi dengelerin merkezinde yer almıştır.

Yaşamı ve Siyasi Evlilikleri

Annesi Kraliçe Rusudan, 1223-1245 yılları arasında Gürcü Krallığı'nı yönetmiş ve İlhanlılar'ın Anadolu seferlerine destek vermek zorunda kaldığı için Anadolu Selçuklu Sultanı ile çatışmalar yaşamıştır. İki ülke arasındaki ilişkilerin kopmasını engellemek amacıyla Gürcü Hatun, Gürcistan üzerine sefere gelen Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad'ın oğlu ile nişanlanmıştır. Alâeddin Keykubat'ın ölümünden sonra tahta çıkan II. Gıyaseddin Keyhüsrev ile düğünleri yapılmıştır. Yeni Sultan, eşine olan sevgisini bastırdığı paralarda göstermiştir. Bu paralarda yer alan arslan-güneş tasvirinin, kendisini temsil eden arslan ile karısı Gürcü Hatun'u temsil eden güneş sembolleri olduğu ileri sürülmüştür. Bu sembol şir-û hurşid olarak bilinmektedir.

Çiftin evliliğinden oğlu II. Alâeddin Keykubad dünyaya gelmiştir. 1243 yılında Selçuklu ordusunun Kösedağ Savaşı'nda yenilgiye uğramasının ardından Gürcü Hatun, II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in annesi Hunat Hatun ile birlikte kaçarak Sis'teki (bugünkü Kozan) küçük Ermeni Krallığı'na sığınmıştır. Ancak Ermeni Kralı onları Moğollar'a teslim etmiştir. Moğollar, Selçuklu hanedanına mensup bu hanımlara saygılı davranmıştır. 1246 yılında II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in ölümünün ardından, Moğollar'ın büyük desteğine sahip Selçuklu Veziri Pervâne Muineddin devleti ele geçirmiş ve Gürcü Hatun ile evlenerek kendisini asıl sultan konumuna getirmiştir. İlk eşi zamanında eski dinini koruyan Gürcü Hatun, bu ikinci evliliği sırasında Müslüman olmuştur.

Bilim, Sanat ve Mevlana ile İlişkisi

Bilim ve sanatın hamisi olarak tanınan Gürcü Hatun, özellikle Muhammed Celaleddin-i Rumi'nin dostu ve hamisi olarak bilinmektedir. Mevlâna ve etrafındakilerin menkıbelerini anlatan Ahmed Eflâkî'nin Ariflerin Menkıbeleri isimli eserinde Gürcü Hatun'un ismi sık sık geçer. Mevlana'nın ölümünden birkaç ay sonra Selçuklu sarayından emir Alâmeddin Kayser'in önerisi üzerine yapılması gündeme gelen Mevlana Türbesi'nin inşası için maddi ve manevi destek vermiştir. Kayseri'de Hunat Hatun Külliyesi'nde Hunat Hatun türbesi içindeki Horasan harçla sıvalı bir mezar taşının Gürcü Hatun'a ait olabileceği iddia edilmiştir. Ayrıca Gürcü Hatun üzerine Gürcü yazar Dato Turaşvili ve Gisèle Durero-Köseoğlu tarafından yazılmış iki farklı roman yayımlanmıştır.