II. Keyhüsrev

Anadolu Selçuklu Tahtının Onuncu Sultanı

II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Eski Anadolu Türkçesiyle غياث الدٖين كيخسرو olarak anılan, 1221 yılında dünyaya gelen ve 1237 ile 1246 yılları arasında Anadolu Selçuklu Sultanı olarak hüküm süren tarihi bir figürdür. Alaiye'de yaşamını yitiren sultan, büyük bir imparatorluğun hem parlak dönemine hem de ilk büyük çöküş sarsıntılarına tanıklık etmiştir.

Soy Kökü ve Kökenleri

Sultan I. Alaeddin Keykubad'ın büyük oğlu olan II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in annesi, Mahperi Sultan olarak da bilinen Hunat Hatundur. 1221 doğumlu olan sultan, babasının güçlü siyasi mirasını devralmak üzere yetiştirilmiştir. 1228 yılında Mengüçoğlu Beyliği ortadan kaldırılarak toprakları ülkeye katılmış, genç melik Erzincan iline atanarak yanına atabeyi Mübarizeddin Ertokuş verilmiştir. Melikliğinin ilk yıllarında Trabzon kuşatması gerçekleştirilmiştir.

Tahta Çıkış Süreci ve Siyasi Hamleler

Babasının kendisinden küçük olan kardeşi İzzeddin Kılıç Arslan'ı veliaht atamasına ve ümeradan biat almasına rağmen süreç farklı işledi. İbn Bibi, Aşıkpaşazade ve Anonim Selçukname gibi günümüze ulaşan yazılı kaynaklara göre, başta Sadeddin Köpek olmak üzere bazı ümeranın teşvikiyle babası zehirletilmiş ve aynı grubun oldu bittisiyle tahta çıkılmıştır. Günümüz araştırmacıları da babasının ölüm haberinin veliaht yerine doğrudan kendisine gönderilmiş olmasını bu güçlü olasılığın en büyük kanıtı olarak görmektedir. Tahta çıktıktan sonra kardeşi İzzeddin Kılıç Arslan'ın tarafını tutan Harezm emirleri ile mücadeleye girişmiş ve onları biat etmek zorunda bırakmıştır.

Dış politikada ise Dımaşk Şam ve Halep Eyyubi hükümdarları ile babası zamanındaki tabiiyet anlaşmaları yenilenmiştir. Halep Eyyubi hükümdarının kızı ile evlenip kendi kız kardeşini de onunla evlendirerek akrabalık bağı kurmuş, çok geçmeden diğer Eyyûbî hükümdarları ve Artuklular da kendisine bağımlı hale gelmiştir. Ayrıca Moğolistan'a babasının hazırladığı elçilik heyeti gönderilmiştir.

Dönemin Mimarisi ve Çöküş Süreci

Hükümdarlığı döneminde pek çok sosyal, bilimsel ve dinî kurum kurulmuş, büyük mimarlık eserleri inşa edilmiştir. Annesi Hunat Hatun'un Kayseri'deki Hunad Hatun Külliyesi ile İncesu'daki Şeyh Turesan Zaviyesi bu devirde meydana getirilen eserler arasındadır. Ancak aynı dönemde vezir Sadeddin Köpek’in etkisinde kalarak tecrübeli devlet adamlarının bertaraf edilmesiyle ülkede gerileme başlamış, nihayetinde Kösedağ Savaşı'nda uğranılan yenilgi ile devlet kaçınılmaz bir çöküş sürecine girmiştir.