Wisconsin, Amerika Birleşik Devletleri'nin Yukarı Orta Batı ve Büyük Göller bölgelerinde yer alan bir eyalettir. Batıda Minnesota, güneybatıda Iowa, güneyde Illinois, doğuda Michigan Gölü, kuzeydoğuda Michigan ve kuzeyde Superior Gölü ile sınır komşusudur. Yaklaşık 6 milyonluk nüfusu ve yaklaşık 65.500 mil karelik (170.000km²) alanı ile Wisconsin, nüfus bakımından 21., alan bakımından ise 23. en büyük eyalettir. Wisconsin'in 72 ilçesi vardır. Eyaletin en kalabalık şehri Milwaukee'dir. Başkenti ve ikinci en kalabalık şehri Madison'dır. Diğer kentsel alanlar arasında Green Bay ve Fox Cities bulunur.
Wisconsin'in coğrafyası çeşitlidir; kuzeyde yoğun ormanlar (Chequamegon-Nicolet Ulusal Ormanı dahil), batıdaki Driftless Bölgesi'nde engebeli, buzullaşmamış tepeler ve iç kesimlerden doğuya, Michigan Gölü'ne kadar uzanan ağaçlık ovalar, alçak araziler ve çiftlikler bulunur. Wisconsin, Ontario ve Michigan'dan sonra Büyük Göller kıyı şeridinin üçüncü en uzununa sahiptir. Avrupa ile temas kurulduğu sırada bölge Algonquian ve Siouan ulusları tarafından iskan edilmişti ve bugün on bir federal olarak tanınmış kabileye ev sahipliği yapmaktadır. Wisconsin başlangıçta Kuzeybatı Bölgesi'nin bir parçasıydı ve 1848'de eyalet olarak kabul edildi. 19. ve 20. yüzyılların başlarında, çoğunlukla Almanya ve İskandinavya'dan birçok Avrupalı ​​yerleşimci eyalete girdi. Wisconsin, özellikle bratwurst ve kringle gibi yiyeceklerle Alman Amerikan ve İskandinav Amerikan kültürünün merkezi olmaya devam etmektedir.
Wisconsin, ülkenin önde gelen süt ürünleri üreticilerinden biridir ve "Amerika'nın Süt Diyarı" olarak bilinir; özellikle peyniriyle ünlüdür. Eyalet ayrıca bira fabrikalarıyla, Milwaukee merkezli uzun soluklu bir bira endüstrisiyle, nispeten müsamahakar alkol yasalarıyla ve belirgin bir içki kültürüyle de tanınır. Ekonomisi imalat, sağlık hizmetleri, bilgi teknolojisi ve tarım—özellikle süt ürünleri, kızılcık ve ginseng—tarafından domine edilmektedir. Turizm de ekonomisine önemli bir katkı sağlamaktadır. 2020 yılında gayri safi yurtiçi hasıla 348 milyar dolardı. Wisconsin, Wisconsin doğumlu mimar Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan en önemli iki binayı içeren bir UNESCO Dünya Mirası Alanına ev sahipliği yapmaktadır: Taliesin'deki stüdyosu ve Jacobs I Evi. Siyasi olarak, ulusal ve eyalet çapındaki seçimlerde bir salınım eyaleti olarak kabul edilir; Cumhuriyetçi Parti 1854 yılında Wisconsin'de kurulmuştur.

Tarih

Eyalette 14.000 yıldır bu topraklarda yerleşik olarak yaşayan Kızılderililer kabileleri vardı. Eyalet beyaz Avrupalılar tarafından ilk defa 1644'te Fransız Jean Nicolet tarafından ziyaret edildi. Wisconsin arazileri 17. ve 18. yüzyıllarda arazilere tarım için yerleşip devamlı yaşanan hiçbir yerleşke kurmadan tuzak kurup "kürk hayvanı" avlayan genellikle Fransız asıllı beyaz tuzakçı avcılar tarafından kolonize edildi. Bu kürk hayvanı tuzakçıları daha önce Fransızlarca yerleşilen ve sonra Britanya tarafından savaşla işgal edilip Kanada kolonisi yapılan arazilerde yaşamaktaydılar ve Wisconsin arazilerine geçici olarak gelmekteydiler. 1763'te Fransızlar ile Kızılderililer arasında yapılan bir savaştan sonra Fransız tüccarlar bu arazilere yerleşip ticaret etmeye başladılar ve bunlardan ilk defa Charles de Langlade 1764'te devamlı olarak bu arazilerde yaşamaya başladı. İngiliz Amerikan koloniler mensupları da Wisconsin arazilerine önce tuzakçı avcı ve sonra ticaret için yerleşmeye başladılar. 1761'de Green Bay'i ele geçirdiler ve bu kenti bir yerleşke olarak geliştirmeye başladılar. 1763'te tüm Wisconsin araziler Green Bay adı ile İngiliz koloni toprakları olarak ilan ettiler.
1783'te Amerikan Bağımsızlık Savaşı sona erip ABD devleti kurulunca Wisconsin toprakları da ABD arazileri olarak ABD'ye ilhak edildi. Bu ABD idaresi döneminden bu arazilerde bulunan madenler, özellikle kurşun madenleri, yeni gelip bu arazilere gelen beyaz koloniciler tarafından işletilmeye başlandı ve bu madencilik sektörü, eski tuzakçı kürk hayvanı avcılık sektöründen çok daha önemli, ana ekonomi sektörü oldu. Bu madencilerin Wisconsin arazilerine açtıkları kurşun madeni ocakları porsuk hayvanı yuvalarına benzemekteydi. Bundan sonra bu arazilere ve günümüzde bile Wisconsin arazilerine "Porsuk Eyaleti" (Badger State) adı miras kaldı. Bundan sonra dışarıdan gelen beyaz madenci yerleşiciler bu arazilerde yaşayan Kızılderili kabileleri ve yerli Kızılderilileri imha edip geride kalanları bu arazilerden uzaklaştırıp onların arazilerine yerleşmek için 1827'de "Winnebago Savaşı" ve 1832'de "Black Hawk Savaşı" adı verdikleri gayet haksız ve saldırgan bir şekilde savaşlara giriştiler. Beyaz ırktan olup göçerek buraya yerleşen sayısı özellikle ABD doğusunda Hudson Nehri'ni Büyük Göller'e bağlayan Erie Kanalı açıldıktan sonra gittikçe arttı. 20 Nisan 1836'da ABD Kongresi'nden geçen bir kanunla bu araziler, bir ABD eyaleti olmada bir son etap sayılan, "Wisconsin Toprakları" (Wisconsin Territories) olarak kabul edildi. 29 Mayıs 1848 tarihinde Kongre'nin çıkardığı bir kanunla Wisconsin ABD eyaletlerinden biri olarak ilan edildi.

Konum ve topoloji

Wisconsin ABD'nin Ortabatı eyaletleri ve Büyük Göller bölgelerindedir. Eyaletin batısında Minnesota eyaleti; güneybatısında Iowa eyaleti; güneyinde Illinois eyaleti; kuzeybatısında Michigan eyaleti; doğusunda Michigan Gölü ve kuzeyinde Superior Gölü bulunur. En büyük şehri Michigan Gölü'nün batı kıyısında konumlanmış Milwaukee'dir. Başkenti Madison'dur. Wisconsin eyaleti 72 county'ye bölünmüştür.
Wisconsin'in çeşitli coğrafi alanları bulunmaktadır. Kuzeyde "Northern Highland" Platosu ve batıda "Western Uplands" Platosu eyaletin yüksek rakımlı alanlardandır Bunların arasında eyaletin batısından Michigan Gölü sahillerine kadar uzanan "Central Plains" ovalarının bir kısmı bulunur. Wisconsin'in Büyük Göller kenarında bulunan göl sahillerinin uzunluğu, Michigan eyaletinin Büyük Göller sahillerinin uzunluğundan sonra ikinci sıradadır.