Zübeyde Hanım

Zübeyde Hanım, 1857 yılında Langaza'da dünyaya gelmiş olup, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün annesidir. Ali Rıza Efendi ile olan evliliğinden altı çocuk sahibi olmuş, ancak bunlardan dördünü çocukluk çağında kaybetmiştir. Eşi Ali Rıza Efendi'yi kaybettikten sonra Mustafa Kemal ve Makbule'yi tek başına yetiştirmiştir. I. Dünya Savaşı sırasında Selanik'ten ayrılarak İstanbul'a gelen Zübeyde Hanım, Millî Mücadele'yi başlatmak üzere Anadolu'ya geçen oğlu Mustafa Kemal'i 16 Mayıs 1919 günü İstanbul'dan uğurlamış ve oğluyla üç yıl sonra yeniden görüşebilmiştir.

Ailesi ve Çocukluk Yılları

1857 tarihinde Langaza'da doğan Zübeyde Hanım, toprak işleri ile uğraşan Sofuzadeler ailesinden Feyzullah Ağa ile onun üçüncü eşi Ayşe Hanım'ın tek kızıdır. Aile kökeni, II. Mehmed zamanında Karaman'dan Rumeli'ye göçüp Selanik ile Manastır'ın arasındaki Vodina Sancağı'na bağlı Sarıgöl bucağına yerleşen ve Konyar olarak da bilinen Yörük Türkmenlere dayanmaktadır. Langaza'da Rapla Çiftliği'nde büyüyen Zübeyde Hanım, çocukluğunda okuma yazmayı öğrenmiştir. Okuryazar olduğu için annesi gibi molla lakabı ile anılmış ve muhafazakâr, geleneklerine bağlı, dindar bir kadın olarak yetişmiştir.

İlk Evliliği ve Zorlu Yaşam Koşulları

Genç kızlık döneminde ailesi ile birlikte Selanik'e yerleşen Zübeyde Hanım, Osmanlı Rüsumat Gümrük İdaresinde memur olarak çalışan Ali Rıza Efendi ile bu şehirde evlenmiştir. Evliliklerinin tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Çift, evlendikten sonra bir süre Ali Rıza Efendi'nin ailesinin yaşadığı Selanik Yenikapı mahallesindeki evlerinde yaşamıştır. Bu dönemde Fatma, Ömer ve Ahmet adlı üç çocukları olmuş, ancak Fatma 1875 yılında difteriden hayatını kaybetmiştir. 1876 yılında Osmanlı-Sırp Savaşı'nın başladığı günlerde Ali Rıza Efendi gönüllü olarak askerlik yapmıştır. Aynı yıl babası Kızıl Hafız Ahmet Efendi Selanik Olayı'nın ele başlarından olmakla suçlanmış ve dağa çıkarak Firarî Ahmet Efendi olmuştur. Zübeyde Hanım ile Ali Rıza Efendi, Selanik'ten ayrılarak Türk-Yunan sınırındaki Papaz Köprüsü veya Çayağzı denilen, yaşam şartlarının çok ağır olduğu bölgede yaşamaya başlamışlardır.

Kayıplar ve Eşinin Vefatı

Bir süre sonra memurluktan ayrılarak kereste ticareti ile uğraşan Ali Rıza Efendi, Selanik'te Koca Kasım Paşa Mahallesi'nde pembe boyalı evi yaptırmıştır. Dördüncü çocuklarına hamile olan Zübeyde Hanım, rahat bir doğum yapmak için Selanik'e gitmiş ve 1881 yılında bir oğlan doğurmuştur. Ali Rıza Efendi bebeğe, çocukken ölen kardeşi Mustafa'nın hatırasını yaşatmak için Mustafa adını vermiştir. 1883 yılında Mustafa iki yaşındayken, Papazköprü'de abileri Ömer ve Ahmet difteriden ölmüştür. Ahmet'in cesedinin çakallar tarafından parçalanması Zübeyde Hanım'ı derinden etkilemiştir. Yöredeki Yunan eşkıyanın saldırıları yüzünden kereste ticaretinde büyük zarar gören ve rehin alınan Ali Rıza Bey ticareti bırakmış, aile tekrar Selanik'e dönmüştür. Makbule 1885'te, Naciye 1889'da doğmuştur. Tuz ticaretinde de başarısız olan Ali Rıza Efendi dükkânı kapatmış ve kimi kaynaklara göre 1888'de, kimine göre 28 Kasım 1893 tarihinde bağırsak veremi nedeniyle vefat etmiştir. Zübeyde Hanım, eşinin kaybından sonra çocukları Mustafa, Makbule ve Naciye'yi büyütme görevini tek başına üstlenmiştir.