Ali Rıza Efendi

Ali Rıza Efendi Kimdir?

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün babası olan Ali Rıza Efendi, 1841 yılında Selanik'te dünyaya gelmiştir ve 1886 yılında yine aynı şehirde vefat etmiştir. Selanik yerlilerinden olan Ali Rıza Efendi yaşamı boyunca evkaf memurluğu, gümrük memurluğu ve ticaret ile uğraşmıştır. Zübeyde Hanım ile olan evliliğinden altı çocuk sahibi olmuş, ancak ne yazık ki bu çocuklardan dördünü salgın hastalıklardan kaybetmiştir. Oğlu Mustafa'yı okumaya teşvik etmesi ve onun modern bir eğitim alması için gösterdiği büyük çabalarla hafızalarda yer edinmiştir.

Doğumu ve İlk Yılları

1841 yılında Selanik'te doğduğu bilinen Ali Rıza Efendi'nin babası Hafız Ahmet Efendi, annesi ise Ayşe Hanım'dır. Ailenin Hatice, Nimeti, Ali Rıza ve Mustafa adlı dört çocuğundan birisidir. Kardeşi Mustafa, bebekken beşikten düşerek hayatını kaybetmiştir. Ali Rıza Efendi, kendi oğluna Mustafa ismini, rahmetli kardeşi Mustafa'nın anısını yaşatmak amacıyla vermiştir.

Ailesinin Kökeni ve Göç Hikayesi

Isaac Frederick Marcosson, Ernst Jaeckh, Andrew Mango ve diğer bazı kaynaklar Ali Rıza Efendi'nin Slav veya Arnavut kökenli olduğunu iddia etmiştir. Ancak Falih Rıfkı Atay, Vamık Volkan, Norman Itzkowitz, Müjgân Cunbur, Numan Kartal ve Hasan İzzettin Dinamo'ya göre babasının ailesi 14-15. yüzyılda Karaman'dan veya Aydın Söke'den gelerek Makedonya'nın Manastır Vilayeti'ne bağlı Debre-i Bala Sancağı'nın Kocacık köyüne yerleşen, oradan da 1830'larda Selanik'e göç eden Kocacık Yörüklerindendir. Falih Rıfkı Atay, ailenin Selanik'e Söke'den göç ettiğini özellikle ifade etmiştir.

Sözlü geleneğe göre Ali Rıza Efendi'nin babası Hafız Ahmet'in doğum yeri Kocacık köyüdür. Ali Güler'e göre Hafız Ahmet ile amcası Kızıl Hafız Mehmet'in taşıdığı Kızıl lakabı, ailenin Kızıl Oğuz Türkmenleri de denilen Kocacık Yörüklerinden olması ile açıklanmaktadır. Hafız Ahmet Efendi, erişkin yaşta iken Selanik'e göç etmiştir. Doğup büyüdüğü Kocacık köyü günümüzde Kuzey Makedonya sınırları içerisinde Merkez Jupa Belediyesi'ne bağlı bir yerleşim yeridir. 2014 yılında bu köyde tarihî fotoğraflardan esinlenilerek iki bina inşa edilmiş ve Ali Rıza Efendi Anı Evi adıyla ziyarete açılmıştır.