Nilüfer Sultan

Nilüfer Sultan Kimdir?

Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarında derin izler bırakan Nilüfer Hatun, doğum adıyla Holifera, Holophira veya Olivera olarak bilinen ve 1383 yılında Bursa'da hayatını kaybeden önemli bir figürdür. Yarhisar Tekfuru'nun kızı olan Nilüfer Hatun, Osmanlı Devleti'nin ikinci padişahı Orhan Gazi'nin eşidir. Aynı zamanda Rumeli Fatihi Süleyman Paşa ile Osmanlı Devleti'nin üçüncü padişahı I. Murad'ın annesidir. Bursa ve İznik coğrafyasında büyük izler bırakmış olan bu ismin adı, günümüzde Bursa'nın Nilüfer ilçesine ve Nilüfer Çayı'na verilmiştir.

Yaşamı ve Kökeni

Osmanlı Devleti tarihinde yabancı eşlerden ilki ve aynı zamanda ilk yabancı kökenli sultandır. Rum asıllı olan ve asıl adı Holofira olan bu ismin Türkçeleşmiş hali Nilüfer'dir. Orhan Gazi ile evlendirilmeden önce Bilecik Tekfuru'nun oğluyla nişanlı olduğu bilinmektedir. Osmanlıların 1299 yılında Bilecik'i ele geçirmeleri ve ardından yakınlardaki düğün konvoyuna yapılan baskın sırasında tutsak alındığı, akabinde Osman Gazi tarafından oğlu Orhan Gazi ile evlendirildiği söylenmektedir. Tarihçi Necdet Sakaoğlu'nun aktardığına göre Nilüfer Hatun, cariye durumundaki ilk padişah eşidir. Kendisi 1360 yılında ölen Gazi Süleyman Paşa, ondan on yaş daha küçük olan üçüncü Osmanlı padişahı I. Murad ve Şehzade Kasım'ın annesidir.

Baş Hâtunluğu ve İznik Yönetimi

Faslı gezgin İbn Battuta, İznik'te bizzat kendisi ile görüştüğünü ve Nilüfer Hatun'un huzuruna kabul edildiğinde onu Beylûn Hatun olarak seyahatnamesine kaydettiğini belirtmiştir. Orhan Gazi'nin baş hâtunudur. Nilüfer adı, lotus adındaki kutsal çiçek anlamına gelir ve bu ad, İznik'teki imaretinin kitabesinde yazılıdır. İslâmî bir adı olmayan Nilüfer'in sağlığında yaptırdığı tesisler arasında herhangi bir cami bulunmamaktadır. İbn Battuta'nın naklettiğine göre Orhan Gazi ile birlikte Bursa'da oturmayan Beylûn Hâtun, o yıllarda Anadolu'nun Kudüs'ü olarak adlandırılabilecek kadar Hristiyanlarca kutsal kabul edilen İznik'te ikamet etmekteydi. İznik'e giden gezgin İbn Battuta, bomboş olan kentte saray hizmetkârlarından birkaçı ve sultanın hanımı Beylun hatun oturuyor, Beylun hatun kent toplumuna hükümranlık eden erdemli iyi yürekli bir kadın diyerek onu tanımlamıştır. Kendisi adil ve olgun bir yöneticidir; emrindeki hizmetkârlar kendisini çok sever ve her sözünü yerine getirirlerdi. İznik'te Sultanönülü (Eskişehir) fakih Hacı Alâeddin'e konuk olan İbn Battuta'nın söylediğine göre, Orhan Gazi seferlerde iken kentin yönetimini ve askeri yönetimi Beylûn Hatun üstlenmiştir. Askerlerin komutası Beylûn Hatun'dadır. Orhan Gazi'nin eşlerinden dindarlığıyla ünlü olan Beylûn Hâtun, Hacı Alâeddin ile birlikte ziyaretine gittiklerinde kendilerine izzet ve ikramlarda bulunmuş, birkaç gün sonra Orhan Bey de oraya gelmiştir.