Muti-Lillah

Abbasi Tarihinde Bir Dönüm Noktası: Muti-Lillah

Muti-Lillah, tam adıyla Ebu'l-Kasım Fadıl bin Cafer Muktedir, Abbasi halifelerinin yirmi üçüncüsü olarak İslam tarihine geçmiştir. Eylul 914 tarihinde doğan ve Ekim 974 yılında hayatını kaybeden bu isim, halife Muktedir'in oğlu olarak uzun yıllar sürecek bir iktidar mücadelesinin merkezinde yer almıştır.

Siyasi Kriz ve Halifeliğe Giden Yol

Muti, kuzeni olan halife Mustekfi ile girdiği büyük çekişme neticesinde uzun süre saklanmak zorunda kalmıştır. Ancak Şii kökenli Buveyhiler hanedanının ilk Emir-ul Umara unvanlı lideri olan Müizzüddevle'nin Bağdat'a girişi, dengeleri tamamen değiştirmiştir. Muti, saklandığı yerden çıkarak kurduğu yeni sarayda kuzeni Mustekfi'ye karşı komplolar tertiplemiştir. Müizzüddevle'nin yardımıyla Mustekfi halifelikten indirilmiş ve Muti, yeni Abbasi halifesi olarak tahta çıkarılmıştır. Sabık halife Mustekfi'nin korunma görevi Muti'ye verilmiş, ancak Mustekfi gözlerine mil çekilerek kör edilmiştir.

Sınırlı İktidar ve Sosyo-Politik Ortam

Muti, yaklaşık 30 yıl boyunca zorlu şartlar altında görev yapmıştır. Bu süreçte Buveyhilerin gölgesinde kalmış, vezir atama yetkisinden dahi mahrum bırakılmıştır. Devlet hazinesinden kendisine ayrılan kısıtlı bütçe, yalnızca şahsi ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde tutulmuş ve halifeliğin manevi ağırlığı büyük ölçüde zedelenmiştir. Bağdat sokaklarında ise siyasi gerilim kendini göstermiştir; Şii geleneklerin öne çıkması, özellikle Muharrem ayındaki aşure törenleri ve Kadir Kum Hadisi vurguları Sünni Bağdat halkının tepkisini çekmiştir. Caminin duvarlarına asılan yaftalar nedeniyle Sünni ve Şii kesim arasında yaşanan nümayişler, dönemin toplumsal huzursuzluklarının bir yansıması olmuştur.

Halifeliğin Sonu

İktidarı boyunca Buveyhi baskısı altında kalan ve gücünü yitiren Muti, 974 yılında geçirdiği felç sonucunda yönetimden çekilmek zorunda kalmıştır. Oğlu Tai lehine halifelikten feragat eden Muti, aynı yılın Ekim ayında vefat etmiştir.