Mutasım-Billah

Mutasım-Billah Kimdir ve Hayatının Temelleri

Sekizinci Abbasi halifesi olan Mutasım veya Abbas el-Mutasım Billâh, tam adıyla Ebû İshâk el-Muʻtasım bi’l-Lâh Abbas bin Hârûn er-Reşîd, 794 yılında dünyaya gelmiş ve 5 Ocak 842 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Babası Abbasi Halifesi Harun Reşid, annesi ise Harun Reşid'in Türk asıllı bir cariyesi olan Meride'dir. 833 yılında kardeşi Memun'un yerine tahta geçen Mutasım, Bağdat'ta Abbasi Halifeleri sarayı olan Huld Sarayı'nda doğmuştur. Doğum tarihi ile ilgili olarak Taberi ve diğer otoriteler ekim 796 tarihini işaret etse de, bazı kaynaklar bu tarihi 726 ilkbaharı veya daha öncesi olarak da vermektedir.

Halifelik Öncesi Yaşamı ve Fiziksel Özellikleri

Mutasım halife olmadan önce Ebu İshak adı ile anılmaktaydı. Tarihçi Taberi'ye göre yetişkin döneminde siyah sakallı, saç uçları gittikçe kırmızıya yaklaşan ve gayet güzel gözleri olan bir tasvire sahiptir. Diğer tarihçiler onun fiziksel olarak gayet güçlü olduğunu, ancak okuryazarlığının gayet az ve hemen hemen ümmi olduğunu vurgulamaktadırlar. Ebu İshak, Harun Reşid'in küçük oğullarından biri olduğu için yetişmesine pek önem verilmemiştir. Baba bir ana ayrı kardeşleri olan Emin ile Memun arasında çıkan ve bazen Dördüncü Fitne veya Büyük Abbasi İç Savaşı adı verilen büyük iç savaş sırasında Bağdat'ta bulunmuş ve yaşamıştır. Bu dönemde 817-819 yıllarında diğer Abbasi sülalesi mensupları ve devlet ileri gelenleri ile birlikte, 20 Temmuz 817 tarihinde Bağdatlıların Halife Memun yerine Mübarek taht adı ile halife olduğunu kabul ettikleri İbrahim Bin Mehdi'nin taraftarı olmuştur.

Askeri Seferler ve Türk Asıllı Aşina Lakabının Doğuşu

Ebu İshak'ın 816 yılında Hicaz'a, Mekke ve Medine'ye hacca gittiği Taberi tarafından bildirilmektedir. Bu hac seferinde yanında askerlerden ve devlet memurlarından oluşan büyük bir refakatçi grubu bulunmaktaydı. Sefer sırasında bu refakatçiler arasında Yemen valisi tayin olup görevine giden Hamduyh bin Alî bin Îsâ bin Mâhân da yer alıyordu. Ebu İshak, Mekke'de iken kendisine refakat eden askeri birliğin, hacıların yollarını kesip onları soyan Harici bir eşkıya lideri üzerine gönderildiğini ve bu sırada bir olay yaşandığını belirtir. Türk asıllı bir gılman yani kölemen asker, Ebu İshak'ı tehlikeli bir mızrak hücumundan kurtarmış ve ona Farsça Aşina ma-ra yani Beni Hatırla diye bağırmıştır. Bundan sonra bu Türk asker Aşina lakabıyla Ebu Cafer Aşina olarak bilinmiş, Ebu İshak ise isyancı Harici eşkıyaları tepeleyip imha etmiştir. Ebu İshak 817 yılında tekrar Hicaz'a hac için gitmiş, miladi 829 yılında ise Mısır'da çıkan bir isyanı bastırmakla görevlendirilmiştir. Bu isyanı başarıyla bastıran Ebu İshak, isyan elebaşlarını idam ettirmiştir. 831 yılında Bağdat'a dönen Ebu İshak, kardeşi Halife Memun'un Bizanslılar üzerine düzenlediği Anadolu seferine iştirak etmiştir. Taberi'ye göre bu seferde Ebu İshak'ın komuta ettiği Arap ordusu kolu 30 kadar Bizans tahkimli mevki ve kaleyi ele geçirmiştir.

Halifelik Makamına Gelişi ve Askerin Biat Sorunu

Taberi'ye göre Mutasım, ölen ağabeyi Memun'un ardından 9 Ağustos 833 tarihinde halife olmuştur. Halifeliğe geçiş sürecinde ilk olarak askerler Mutasım'a biat etmekten kaçınmışlar ve Memun'un oğlu Abbas'ın halife olmasını istemişlerdir. Fakat Abbas, babasının kurmuş olduğu Tyana askeri şehrinden çağrılıp Bağdat'a geldikten sonra Mutasım'a biat etmiştir. Abbas'ın bu adımının ardından askerler de Mutasım'a biat etmeyi kabul etmişlerdir.