Muhammed bin Mervân

Emevi Hanedanlığının Önemli Generali

Ebu Abdülrahman Muhammed bin Mervân bin al-Ḥakam, 719 veya 720 yılında ölmüş olan bir Emevi prensidir. 690-710 yılları arasında Emevi Halifeliğinin en önemli generalleri arasında yer almış ve Arapların Ermenistan'ı fethini tamamlayan kişi olarak tarihe geçmiştir. Bizanslıları yenilgiye uğratarak Ermeni topraklarını fetheden Muhammed, 704-705 yıllarında gerçekleşen Ermeni isyanını bastırmış ve ülkeyi bir Emevi vilayeti haline getirmiştir. Ayrıca oğlu II. Mervân, son Emevi halifesi olarak hüküm sürmüştür.

Soyu ve Askeri Seferlerinin Başlangıcı

Muhammed, Halife I. Mervân'ın Zeyneb adında bir köle kızdan olma oğludur ve bu sayede Halife Abdülmelik'in baba bir kardeşidir. Mervân tahta çıktığında, Arminiya bölgesini güvence altına almak amacıyla Muhammed'i Yukarı Mezopotamya'ya görevlendirmiştir. 691 yılında gerçekleşen Meskîn Muharebesi'nde, Mekke merkezli rakip halife Abdullah bin Zübeyr'in kardeşi Mus'ab bin Zübeyr'e karşı kardeşinin ileri muhafızına komuta etmiştir. 692-693 yıllarında, imparatorluk ordusunun büyük Slav birliğini kendi tarafına sığınmaya ikna ederek Sebastopolis Muharebesi'nde bir Bizans ordusunu mağlup etmiştir. Ertesi yıl aynı Slavların desteğiyle Bizans Küçük Asya'sını işgal etmiş, Germanikeia yakınlarında Bizans ordusuna karşı başarı elde etmiş ve 695 yılında Dördüncü Ermenistan eyaletine baskınlar düzenlemiştir.

Ermenistan Seferleri ve İsyanların Bastırılması

699-701 yılları arasında yeğeni Abdullah bin Abdülmelik ile birlikte, Abdülrahman bin Muhammed bin al-Ash'ath isyanını bastırmakla görevli olan vali Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî'ye yardım etmek üzere Irak'a gönderilmiştir. 701'de Fırat'ın doğusundaki Bizans kontrolündeki Ermeni topraklarına sefer düzenleyerek halkı ve yerel vali Baanes'i Halifeliğe boyun eğmeye mecbur bırakmıştır. Ancak Muhammed'in bölgeden ayrılmasının ardından Ermeniler yeniden ayaklanarak Bizans'tan destek istemiştir. Muhammed ve Abdullah bin Abdülmelik'in 703 ve 704 yıllarında tekrarladığı seferler isyanı bastırmış, ardından Muhammed 705 yılında Ermeni soylu nakharar ailelerine yönelik geniş çaplı bir katliam düzenleyerek Müslümanların bölgedeki kontrolünü kesin olarak güvence altına almıştır. El-Walid I 705 yılında tahta geçtiğinde, Muhammed kendisi gibi bir cariyeden dünyaya gelen yeğeni Mesleme bin Abdülmelik tarafından gölgede bırakılmaya başlanmıştır. Mesleme Bizans'a karşı seferlerin liderliğini üstlenmiş ve nihayet 709-710 yıllarında Mezopotamya, Ermenistan ve Azerbaycan valisi unvanıyla Muhammed'in yerini almıştır. Muhammed ise 719-720 yıllarında hayata veda etmiştir.

Eşleri ve Aile Hayatı

Muhammed, son Emevi halifesi olan II. Mervân'ın isimsiz bir kadından babasıdır. Bu kadının büyük olasılıkla Arap kökenli olmadığı bilinmekte olup, bazı kaynaklar Muhammed'in onu İbnü'l-Zübeyr'in isyanının bastırılması sırasında esir aldığını aktarmaktadır. Bunun yanı sıra Muhammed, Banu Adi kabilesinden Zeyd ibn el-Hattab'ın torunu Ümmü Jumayl bint Abd al-Rahman ve Emevîlerin ana boyu Banu Abd Şems kabilesinden Shaybah ibn Rabi'ah'ın torunu Bint Yezid ibn Abd Allah olmak üzere iki Kureyşli kadınla evlenmiştir.