İrene Dukaina

Bizans İmparatorluğu'nun en dikkat çeken figürlerinden biri olan İrini Dukaina veya diğer adıyla Ducaena, yaklaşık 1066 yılında dünyaya gelmiştir. Hayatı boyunca pek çok önemli siyasi ve saray olayının merkezinde yer alan bu tarihi isim, Bizans İmparatoru I. Aleksios'un karısı, ayrıca İmparator II. İoannis ile tarihçi Anna Komnini'nin annesidir.

Aleksios ve İrini Veraseti

İrini, Romen Diyojen dönemi generali Andronikos Dukas ile Bulgaristanlı Maria'nın kızı ve Bulgaristanlı Ivan Vladislav'ın torunudur. Babası Andronikos, X. Konstantinos'un yeğeni ve VII. Mihail'in kuzenidir. İrini, henüz 11 yaşındayken Aleksios ile 1078 yılında evlenmiştir. Bu evlilik, III. Nikiforos'un 1081 yılında tahttan çekilmesinin ardından Doukas ailesi tarafından desteklenmiştir. Ancak Aleksios'un annesi Anna Dalassini, Doukas ailesinin ömür boyu düşmanı olarak oğlunun İrini'den boşanıp VII. Mihail ile III. Nikiforos'un karısı Maria Bagrationi ile evlenmesi için büyük baskı yapmıştır.

Gerçekten de İrini ilk başta taç giyme töreninden men edilmiştir. Fakat Dukas ailesi Konstantinopolis Patriği Kudüslü I. Kosmas'ı ikna ederek İrini'nin bir hafta sonra taç giymesini sağlamıştır. Anna Dalassini bu duruma izin vermiş ancak Patrik Kosmas'ı istifaya zorlamış, Kosmas yerine Efstratius Garidas geçmiştir. Anna Dalassini imparatorluk sarayında yaşamaya devam etmiş ve 20 yıl sonra ölene kadar oğlunun işlerine karışmıştır. Alanialı Maria da sarayda kalmaya devam etmiş ve Aleksios ile aralarında gönül ilişkisi olduğuna dair dedikodular yayılmıştır. Ancak 1 Aralık 1083 tarihinde doğan Anna Komnini bu iddiaları şiddetle reddetmiştir.

Aleksios'un Ölümü ve Saray Mücadeleleri

İrini sıklıkla, Nikiforos Bryennios ve Anna Komnini'yi, daha genç kardeşi İoannis'e rağmen veliaht olarak önermiştir. Nikitas Honiatis onu sevgi dolu bir eşten ziyade dırdır eden şirret bir kadın olarak tasvir etmiştir. Honiatis'e göre İrini tüm etkisini kızı Anna yönünde kullanmış, hatta İoannis'e iftira atmaya kadar işi vardırmıştır. Aleksios ise tercihini oğlu üzerinden kararlı bir hanedan kurmaktan yana kullanmış, İrini'yi bu tür işlerle uğraşmaması için eleştirmiştir.

İrini, Aleksios'u 1118 yılında ölüm döşeğinde beslerken Nikiforos ve Anna'nın halefi olması konusunda konuşmaya devam etmiştir. Aleksios ise tacı çoktan İoannis'e söz vermiştir. İoannis babasının mühür yüzüğünü aldığında annesini ihanet ve hırsızlıkla suçlamıştır. Aleksios öldüğünde İrini derin bir üzüntü duymuş, daha önce ölmüş kızı Eudokia'nın matem elbiselerini giymiştir. Kısa süre sonra İoannis'e karşı Anna için komploya başlasa da başarısız olmuş, İrini ve Anna Kecharitomene manastırına sürgüne yollanmıştır.

Bu sürgün oldukça sert olmamış; İrini burada huzur içinde yaşamış, fakirlere ve eğitim alan yetim kızlara yiyecek dağıtmıştır. Ayrıca damadı Nikiforos Bryennios'u tarih konusunda yazmaya teşvik etmiş, Ohrid'li Theophylact ve Mihail İtalikos gibi birçok önemli edebiyat şahsiyeti ile ya yazışmış ya da onların koruyucusu olmuştur.