Hafsa Sultan

Ayşe Hafsa Sultan Kimdir ve Tarihsel Rolü

Osmanlı İmparatorluğu'nun en kudretli kadın figürlerinden biri olan Ayşe Hafsa Sultan, 1479 yılında dünyaya gelmiş ve 19 Mart 1534 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Osmanlı Padişahı I. Selim'in eşi, muhteşem dönemin padişahı Kanuni Sultan Süleyman'ın annesi ve aynı zamanda Osmanlı tarihindeki ilk fiili Valide Sultan olma unvanını taşımaktadır.

Kökeni Üzerindeki Tarihsel Tartışmalar

Ayşe Hafsa Valide Sultan'ın kökenine dair tarih kaynaklarında genel olarak iki farklı hipotez üzerinde durulmaktadır. Bunlardan birinci görüşe göre kendisi Abd'ûl-Muin adındaki bir kişinin kızıdır. Diğer bir görüş ise onun Kırım hanı Mengli Giray'ın kızı olduğu yönündedir. Gerçekten de Yavuz Sultan Selim'in eşlerinden birinin Mengli Giray'ın kızı, Beyhan Sultan, Hâfize Sultan ile Devlet-Şah (Yenişah) Sultan’ın annesi olan Âişe Hâtûn olduğu kesin olarak bilinmektedir. Ancak kesin olmayan diğer bir görüşe göre Kanuni Sultan Süleyman'ın öz annesi olan Ayşe Hafsa Sultan, Yavuz Sultan Selim'in Avrupa kökenli ikinci eşidir.

Osmanlı tarihçisi İsmail Hakkı Uzunçarşılı Kitabeler adlı eserinde Hafsa Sultan'ın ismini Hafsa bint-i Abdü'l-Muin olarak vermektedir. Bu durum, Hafsa Sultan'ın cariye kökenli olup Türk asıllı olmadığını gösteren bir delil kabul edilebilmektedir. Bir diğer tarihçi Necdet Sakaoğlu'na göre ise Kırım Hanı Mengli Giray'ın kızı olduğu iddiaları kanıtlanamamıştır. Valide Sultan'ın Osmanlı Padişahı I. Selim'in ilk eşi olan Kırım hanı Mengli Giray'ın kızı Âişe Hâtûn olabileceğine ilişkin de kaynaklar delil gösterebilmektedir.

Diğer taraftan Ayşe Hafsa Sultan, kendisinden yüz yıl kadar önce yaşamış olan Aydınoğlu Beyliği'nin son beyi Aydınoğlu İsa Bey'in kızı ve Yıldırım Beyazıd'ın eşi olan Hafsa Hatun ile kesinlikle karıştırılmamalıdır. Edirne'nin Havsa kasabasının ismini Hafsa Hatun'un orada yaşamış olmasından dolayı ondan aldığı söylenir. Fakat kasaba aslında adını yakınlardaki Has Köyünde büyük bir külliye yaptıran Fatih Sultan Mehmet'in sadrazamlarından Mahmud Paşa'ya izâfeten Havass'ı Mahmud Paşa yani Mahmud Paşa Has'ları ibaresinden almıştır.

Osmanlı Sarayına Girişi ve Yaşamı

Ayşe Hafsa Sultan, 14 yaşında iken babası ve Osmanlı padişahı Sultan Bayezid Han'ın ortak görüşü neticesinde Şehzade Selim ile evlendirilmiştir. Kerç şehrinden yola çıkan kadırga ile Trabzon'a gelin olarak inmiştir. Orhan, Musa ve Korkut isminde üç oğlu olan Hafsa Sultan'ın bu çocukları salgın hastalıklarda hayatını kaybetmiştir. Sultan Selim'in şehzadelik döneminde Trabzon'da bulunan Hafsa Sultan, oğlu Şehzade Süleyman'ın sancak beyliklerinde de Kefe ve Manisa'da yaşamıştır. Yavuz Sultan Selim'in 1520 yılındaki ani ölümüyle birlikte oğlu Kanuni Sultan Süleyman tahta geçmiştir.