Beşşaru Hafızı'l-Esed veya kısaca Beşşaru'l-Esed (Arapça: بَشَّارُ ٱلْأَسَدِ; d. 11 Eylül 1965), Türk medyasındaki adıyla Beşşar Esad veya Beşşar Esed, Temmuz 2000'den Aralık 2024'te devrilene kadar Suriye'nin 18. cumhurbaşkanı olarak görev yapan Suriyeli siyasetçi, ordu mensubu ve eski diktatördür. Cumhurbaşkanı olarak Esad, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını ve Arap Sosyalist Baas Partisi'nin Merkez Komutanlığı'nın genel sekreterliğini yapmıştır. Esad, 1971'den 2000'deki ölümüne kadar cumhurbaşkanlığı yapan Hafız Esad'ın oğluydu.
1965'te Şam'da Arap Alevi inancına mensup bir ailede dünyaya gelen Esad, Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı. 1988'de tıp fakültesinden mezun olmasının ardından askerî tabip olarak Suriye ordusunda görev yaptı. Daha sonra İngiltere'ye gitti ve Londra'da oftalmoloji ihtisasını tamamladı. Abisi Basil Esad'ın 1994'te yaşamını yitirmesinin sonrasında, Esad ailesinin en büyük oğlu olarak Suriye'ye döndü. Bu dönemde eğitimle ilgili çeşitli toplumsal sorumluluk projelerini örgütledi. 2000 yılında üst düzey bankacı Esma Ahras'la evlendi. Aynı yıl babasının ölümüyle boşalan cumhurbaşkanlığı makamına seçildi. Asıl mesleği ve uzmanlık alanı göz doktorluğudur.
Akademisyenler ve analistler, Esad'ın cumhurbaşkanlığını, Suriye'yi totaliter bir polis devleti olarak yöneten ve çok sayıda insan hakları ihlali ve şiddetli baskı ile karakterize edilen son derece şahsileştirilen bir diktatörlük olarak nitelendirdi. Esad rejimi kendisini seküler olarak tanımlasa da, çeşitli siyaset bilimciler ve gözlemciler, Esad rejiminin ülkedeki mezhepsel gerilimleri istismar ettiğini belirtmektedir. İktidardaki ilk on yılına yoğun sansür, yargısız infazlar, zorla kaybetmeler, etnik azınlıklara karşı ayrımcılık ve Baasçı gizli polisin kitleleri kapsamlı gözetimi damgasını vurdu.
2011 yılında Suriye İç Savaşı'na yol açan Suriye devrimi olayları sırasında Arap Baharı protestocularına yönelik baskıların ardından Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Arap Birliği'nin çoğunluğu Esad'a istifa çağrısında bulundu. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne göre, Esad yanlısı güçler bu sivil ölümlerin %90'ından fazlasına neden oldu; iç savaş, en az 580.000 kişinin ölümüne neden oldu. Esad rejimi, Suriye İç Savaşı boyunca çok sayıda savaş suçu işledi ve Esad'ın ordusu, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri de kimyasal silahlarla birçok saldırı gerçekleştirdi. En ölümcül kimyasal saldırı 21 Ağustos 2013 tarihinde Guta'da gerçekleştirilen ve 281 ila 1.729 kişinin ölümüne yol açan sarin gazı saldırısıdır.
Aralık 2013'te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, BM tarafından yürütülen bir soruşturmadan elde edilen bulguların Esad'ın savaş suçlarıyla ilişkisini açığa çıkardığını ifade etti. OPCW-BM Ortak Soruşturma Mekanizması ve OPCW-BM IIT tarafından yürütülen soruşturmalar, sırasıyla, Esad rejiminin 2017 Han Şeyhun sarin saldırısı ve 2018 Duma kimyasal saldırısından sorumlu olduğu sonucuna vardı. Haziran 2014'te Amerika'daki Suriye Sorumluluk Projesi, Esad'ı rejimi yetkililerinin savaş suçları iddianamesi listesine dâhil etti ve listeyi Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne gönderdi. 2023 yılında Kanada ve Hollanda, Esad hükûmetini BM İşkenceye Karşı Sözleşmeyi ihlal etmekle suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı'nda ortak bir dava açtı. 15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı yasaklı kimyasal silahların kullanılması nedeniyle Esad hakkında tutuklama emri çıkardı. Ancak, Esad bu suçlamaları reddetti ve başta ABD olmak üzere yabancı ülkeleri rejim değişikliği girişiminde bulunmakla suçladı.
Kasım 2024'te Suriyeli muhaliflerden oluşan bir koalisyon, Esad'ı devirmek amacıyla ülkeye karşı çeşitli saldırılar düzenledi. Muhalif birlikler, 8 Aralık'ta Şam'a girerken Esad, Moskova'ya kaçtı ve Rusya hükûmeti tarafından kendisine siyasi sığınma hakkı verildi. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Şam, muhalif güçlerin eline geçti ve Esad rejimi çöktü.

İlk yılları, ailesi ve eğitimi

Beşşar Esad, 11 Eylül 1965 tarihinde Şam'da Enise Mahluf ve Hafız Esad'ın ikinci oğlu ve üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. "el-Esed" Arapçada ‘aslan' anlamına gelmektedir. Esad'ın baba tarafından büyükbabası Ali Süleyman Esad, statüsünü köylülükten etraflıya çevirmeyi başarmış ve bunu yansıtmak için 1927'de "Vahşi" anlamına gelen "Vahş" olan aile adını "Esed" olarak değiştirmişti.
Esad'ın babası Hafız Esad, Alevi kökenli yoksul bir kırsal ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve Baas Partisi saflarında yükselerek Düzeltici Hareket olarak bilinen darbe ile partinin Suriye kolunun kontrolünü ele geçirdi ve Suriye cumhurbaşkanlığına kadar yükseldi. Hafız, çoğu Alevi kökenli olan Baas Partisi içindeki destekçilerini ön plana çıkardı. Darbe sonrasında Sünniler, Dürziler ve İsmaililer ordudan ve Baas partisinden uzaklaştırılırken Alevi liderler göreve getirildi. Hafız Esad'ın 30 yıllık askeri yönetimi Suriye'nin bir aile diktatörlüğüne dönüşmesine neden oldu. Yeni siyasi sistem, Esad ailesine hararetle sadık olan ve orduyu, güvenlik güçlerini ve gizli polisi kontrol eden Alevilerin hakim olduğu Baas partisi elitleri tarafından yönetiliyordu.
Beşşar Esad'ın beş kardeşi vardı ve bunlardan üçü vefat etti. Büşra adında bir kız kardeşi bebekken ölmüştür. Esad'ın en küçük kardeşi Mecd, kamuoyunda tanınan bir kişi değildi ve zihinsel engelli olduğu ve 2009 yılında "uzun bir hastalıktan" sonra öldüğü dışında hakkında çok az şey bilinmektedir.
Kardeşleri Basil ve Mahir'in ve yine Büşra adındaki ikinci kız kardeşinin aksine Beşşar sessiz, içine kapanık ve siyaset ya da orduyla ilgilenmeyen biriydi. Esad'ın çocuklarının babalarını nadiren gördükleri bildirildi ve Beşşar daha sonra babasının cumhurbaşkanlığı sırasında sadece bir kez ofisine girdiğini belirtti. Bir üniversite arkadaşına göre "yumuşak huylu" olarak tanımlanıyordu ve çekingendi, göz temasından kaçınıyor ve alçak sesle konuşuyordu.
Esad ilk ve orta öğrenimini Şam'daki Arap-Fransız el-Hurriye Okulu'nda tamamladı. 1982 yılında liseden mezun oldu ve ardından Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı.

Tıp kariyeri ve iktidara yükselişi

1988 yılında tıp fakültesinden mezun olan Esad, Şam'ın dış mahallelerindeki Tişrin Askeri Hastanesi'nde ordu doktoru olarak çalışmaya başladı. Dört yıl sonra, Western Eye Hospital'da oftalmoloji alanında lisansüstü eğitime başlamak üzere Londra'ya yerleşti. Londra'da geçirdiği süre boyunca " asosyal bir teknoloji adamı" olarak tanımlanmıştır. Beşşar'ın çok az siyasi beklentisi vardı ve babası Beşşar'ın ağabeyi Basil'i geleceğin cumhurbaşkanı olarak yetiştiriyordu. Ancak 1994 yılında bir trafik kazasında hayatını kaybetti ve Beşar kısa bir süre sonra Suriye Arap Ordusu'na geri çağrıldı. Devlet propagandası kısa süre içinde Beşşar'ın imajını "kitlelerin umudu" olarak yükseltmeye başladı ve onu Esad rejiminin yönetimini sürdürmek üzere Suriye'nin başındaki bir sonraki kişi olarak olarak hazırladı.
Basil'in ölümünden kısa bir süre sonra Hafız Esad, Beşar'ı yeni veliaht yapmaya karar verdi. Sonraki altı buçuk yıl boyunca, 2000 yılındaki ölümüne kadar Hafız, Beşşar'ı iktidarı devralmaya hazırladı. Savunma Şirketlerinde görevli bir subay olan General Behçet Süleyman, yumuşak bir geçiş için üç düzeyde yapılan hazırlıkları denetlemekle görevlendirildi. Birincisi, Beşşar için askeri ve güvenlik aygıtlarında destek oluşturuldu. İkincisi, Beşşar'ın halk nezdindeki imajı oluşturuldu. Son olarak da Beşşar ülkeyi yönetme mekanizmalarına alıştırıldı.
Beşşar orduda kendini kanıtlamak için 1994 yılında Humus'taki askeri akademiye girdi ve Ocak 1999'da Cumhuriyet Muhafızları'nda albay rütbesine yükseldi. Orduda Beşşar'a bir güç tabanı oluşturmak için eski tümen komutanları emekliliğe sevk edildi ve yerlerine ona sadakatle bağlı yeni, genç, Alevi subaylar getirildi.
Beşşar 1998'de, 1970'lerden bu yana Suriye'nin Lübnan dosyasını, o zamana kadar potansiyel bir cumhurbaşkanı adayı olan Başkan Yardımcısı Abdülhalim Haddam'dan üstlendi. Beşşar, Lübnan'daki Suriye işlerinin sorumluluğunu üstlenerek Haddam'ı kenara itmeyi ve Lübnan'da kendi güç tabanını kurmayı başardı. Aynı yıl Beşşar, Lübnanlı siyasetçilerle yaptığı küçük bir istişarenin ardından, sadık bir müttefiki olan Emil Lahud'un Lübnan Cumhurbaşkanı olmasını destekledi ve eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin başbakan olarak aday gösterilmesine siyasi ağırlığını koymayarak onu bir kenara itti. Lübnan'daki eski Suriye düzenini daha da zayıflatmak için Beşşar, uzun süredir görevde olan Suriye'nin Lübnan Yüksek Komiseri Gazi Kenan'ın yerine Rüstem Gazali'yi getirdi.
Beşşar, askeri kariyerine paralel olarak kamu işleriyle de uğraştı. Kendisine geniş yetkiler verildi ve vatandaşların şikayet ve başvurularını alan büronun başına geçti ve yolsuzluğa karşı bir kampanya başlattı. Bu kampanyanın sonucunda Beşşar'ın cumhurbaşkanlığı için potansiyel rakiplerinin çoğu yolsuzluktan yargılandı. Beşşar aynı zamanda Suriye Bilgisayar Derneği Başkanı oldu ve internetin Suriye'ye girmesine yardımcı olarak modernleştirici ve reformcu imajını destekledi. Parti, ordu ve Alevi mezhebindeki Baas yanlıları Beşşar Esad'ı destekleyerek babasının halefi olmasını sağladı.