Hafız Esad veya Hafız Esed (Arapça: حافظ الأسد, 6 Ekim 1930; Kardaha, Lazkiye - 10 Haziran 2000, Şam), 1971'den 2000'deki ölümüne kadar Suriye'nin cumhurbaşkanlığını yapmış Suriyeli bir siyasetçi ve askerdi. Aynı zamanda 1970-1971 yılları arasında Suriye başbakanlığı ve Arap Sosyalist Baas Partisi'nin Suriye bölge komutanlığı bölge sekreterliği ve 1970-2000 yılları arasında Baas Partisi Ulusal Komutanlığı genel sekreterliği görevlerinde bulunmuştur. Hafız Esad, Arap Sosyalist Baas Partisi'nin Suriye bölgesel kolunu ülkede iktidara getiren 1963 Suriye darbesinin önemli bir katılımcısıydı ve bu iktidar 2024'te rejimin yıkılmasına kadar sürdü.
Yeni yönetim Esad'ı Suriye Hava Kuvvetleri Komutanı olarak atadı. Şubat 1966'da Esad, Baas Partisi'nin geleneksel liderlerini deviren ikinci bir darbeye katıldı. Esad yeni hükûmet tarafından savunma bakanı olarak atandı. Dört yıl sonra Esad, fiili lider Salah Cedid'i deviren ve kendisini Suriye'nin lideri olarak atayan üçüncü bir darbe başlattı. Esad iktidarı ele geçirdikten sonra, Salah Cedid'in “sosyalist devrim” ihraç etme politikasını terk etmek ve Suriye'nin selefinin “gerici” olarak gördüğü ülkelerle dış ilişkilerini güçlendirmek gibi Baasçı dış politikada çeşitli değişiklikler yaptı. Esad, Soğuk Savaş sırasında İsrail'e karşı destek karşılığında Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku'nun yanında yer aldı ve Arap dünyasını tek bir Arap ulusu olarak birleştirmeye yönelik pan-Arap konseptinden vazgeçmiş olsa da Suriye'yi İsrail'e karşı Filistinlilerin savunucusu olarak göstermeye çalıştı.
İktidara geldiğinde devleti mezhepsel çizgiler doğrultusunda örgütledi (Sünniler ve Alevi olmayanlar siyasi kurumların başına geçerken Aleviler ordu, istihbarat, bürokrasi ve güvenlik aygıtlarının kontrolünü ele geçirdi). Daha önce kolektif olan Baasçı karar alma yetkisi azaltıldı ve cumhurbaşkanına verildi. Suriye hükûmeti kelimenin normal anlamıyla tek partili bir sistem olmaktan çıktı ve güçlü bir başkanlığa sahip tek partili bir diktatörlüğe dönüştü. Bu sistemi sürdürmek için başkan ve Baas partisi tarafından Esad ve ailesini merkeze alan bir kişilik kültü yaratıldı.
Esad ailesinin kişilik kültü, devletin resmi ideolojisini şekillendirmek üzere Baas doktrini ile bütünleştirildi. Esad 1976'da Lübnan'a müdahale emri verdi ve bu müdahale Suriye'nin Lübnan'ı işgal etmesiyle sonuçlandı. İktidarı sırasında rejimi, Müslüman Kardeşleri'nin isyancılarının başını çektiği İslamcı ayaklanmayı, Hama şehrinin üçte ikisinin yok edilmesine yol açan Hama katliamıyla doruğa ulaşan bir dizi baskıyla bastırdı.
Esad, Suriye hükûmeti üzerindeki kişisel otoritesini sağlamlaştırdıktan sonra bir halef aramaya başladı. İlk tercihi kardeşi Rıfat'tı ancak Rıfat, Hafız'ın sağlığının şüpheli olduğu 1983-1984 yıllarında iktidarı ele geçirmeye çalıştı. Rıfat daha sonra Hafız'ın sağlığı düzelince sürgüne gönderildi. Esad'ın bir sonraki halef seçimi en büyük oğlu Basil oldu. Ancak Basil 1994 yılında trafik kazasında ölünce Esad yeni bir halef aramaya başladı. Çocuklarından Mecd çeşitli rahatsızlıklara sahipti ve ilaçlara bağlı yaşıyordu. Mahir ordu içerisinde saygı görüyordu ancak fevriliği sebebiyle bir lider görüntüsünden uzaktı ve Hafız'ın etrafındaki pek çok kişi bu fevrilik sebebiyle Mahir'in halef olmasına karşıydı. Beşşar İngiltere'de okuyordu ve herhangi bir siyasi tecrübesi yoktu. Büşra'ysa Hafız'a yurt dışı gezilerinde eşlik ediyor, Şam'da yönetim içerisinde büyük rol oynuyordu. Hafız'a göre kızı Büşra hem yönetmeyi biliyordu hem de zaman içerisinde büyük tecrübe kazanmıştı. Büşra'nın kişilik özelliklerinin de yönetmeye uygun olduğunu düşünüyordu. Bu düşüncelere rağmen Suriye uzun yıllar boyunca ataerkil bir düzenle yönetildiği için Büşra'nın kabul görmeyeceğini düşünerek hayatta kalan en büyük oğlu Beşar'a yöneldi. Kendi ailesinden birini halefi olarak atama hamlesi Suriye yönetici sınıfının bazı kesimlerinde eleştiriyle karşılandı, ancak Esad planında ısrar etti ve bu halefliğe karşı çıkan yetkilileri rütbelerinden indirdi. Esad Haziran 2000'de öldü ve yerine geçen oğlu Beşar, Aralık 2024'te devrilene kadar cumhurbaşkanlığı görevini sürdürdü.

Hayatı

1930 yılında Lazkiye'de Alevi Arap bir ailede dünyaya gelmiştir.

Askeri kariyeri

1955 yılında Humus Askeri Akademisini pilot subay olarak bitirdi. 1958'de havacılık eğitimini geliştirmek için Sovyetler Birliği'ne gönderildi. Daha sonra bir hava filosunun komutanlığına getirildi. Suriye'nin 1961 yılında askeri bir darbe sonucunda Birleşik Arap Cumhuriyeti'nden çekilmesine karşı çıktığı için, Suriye Silahlı Kuvvetleri'nden ihraç edildi. Baas Partisi'nin askerî kanadında kilit bir görev üstlendi ve 1963 yılında gerçekleştirilen darbede önemli rol oynayarak binbaşı rütbesiyle Suriye Silahlı Kuvvetleri'ne geri döndü. 1965 yılında Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi, ardından Şubat 1966'daki askeri darbeden sonra savunma bakanı oldu. 1969-1970 yılları arasında Baas Partisi'nin sivil ve askerî kanatları arasında baş gösteren iktidar mücadelesinde etkin biçimde yer aldı. Bu çatışmayı doruğa çıkaran Ürdün'deki iç savaşa müdahalenin ardından, 13 Kasım 1970 tarihinde kansız bir askerî darbeyle iktidarı ele geçirdi. Mart 1971'de yapılan halk oylamasıyla da devlet başkanı seçildi.