Orta Afrika Cumhuriyeti, Fransa'dan bağımsızlığını ilan etti.

Coğrafi Konum ve Etimoloji

Orta Afrika'da yer alan ve denize kıyısı bulunmayan Orta Afrika Cumhuriyeti, kuzeyde Çad, kuzeydoğuda Sudan, doğuda Güney Sudan, güneyde Kongo Demokratik Cumhuriyeti, güneybatıda Kongo Cumhuriyeti ve batıda Kamerun ile sınır komşusudur. Başkenti ve en büyük şehri Bangui olan ülke, yaklaşık 620.000 kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır. 2024 itibarıyla yaklaşık 80 etnik gruptan oluşan 5,36 milyon nüfusa sahip olan ülke, 2012'den bu yana süren iç savaşın etkisi altındadır. Fransız sömürge döneminde Ubangi-Chari adıyla bilinen ülkenin resmî dili Fransızcadır; ayrıca Ngbandi kökenli bir kreol dili olan Sango, ulusal ve eş resmî dil olarak kullanılmaktadır.

Ülke Güney Afrika Cumhuriyeti ile birlikte ülke isminde kıta ismi Afrika'yı kullanan iki ülkeden biridir. Geçmişte Roma İmparatorluğu'na bağlı bir eyalet olan ve günümüzde Tunus'un kurulu olduğu bölgelerde bulunan Afrika eyaleti için kullanılan isim daha sonraları Araplar tarafından Ifriqiya olarak adlandırılmıştır. Afrika kelimesinin köken olarak nereden geldiği tam olarak belli olmasa da yerel kabilelerin kullanımından ortaya çıkan bir kelime olduğu ya da Fenike dilinde toz anlamına gelen afar kelimesinden türetildiği tahmin edilmektedir.

Tarihsel Süreç ve Sömürge Dönemi

Bugünkü Orta Afrika Cumhuriyeti, en az MÖ 8000'den beri yerleşim görmektedir. Ülkedeki toplumlardan olan ve bu bölgelere yerleşen ilk halklardan olan Gbaya ve Mandja varlıklarını hâlâ sürdürmektedirler. 19. yüzyıl başlarında özellikle ülkenin kuzeydoğu bölgelerine gelen Bantu ve Azande toplulukları burada kendi kabilelerini oluşturmuşlardır. Azande toplulukları bölgede kurulan iki ayrı sultanlık olan Rafai Sultanlığı ve Bang Assou Sultanlığı'nın kurucu rolünü üstlenmişlerdir.

Ülkenin sınırları, 19. yüzyılın sonlarında Fransa'nın bölgeyi işgal etmesiyle şekillendi. 1887 yılında Fransız memur Pierre Savorgnan de Brazza bölgenin Fransız sömürge sistemine dahil edileceğini beyan etmiş, 1889 yılında günümüzün başkenti Bangui'de ilk askerî birlik oluşturulmuştur. 1900 yılında kurulan Ubangi-Chari ile ülkenin tamamının Fransız askerî bölgesi olduğu ilan edilmiş, 25 Ocak 1910 tarihinde ise bölge Fransız Ekvatoral Afrikası olarak adlandırılan kendi başına bir sömürge sistemi olmuştur. 1946 yılından itibaren Barthélemy Boganda ile Fransa Parlamentosu içerisinde temsil edilen sömürge ülkesinde, 1949 yılında MESAN partisi kurulmuş ve bu parti 1957 seçimlerinde oyların tamamını elde etmiştir.

Bağımsızlık ve Siyasi Çalkantılar

Orta Afrika Cumhuriyeti 1 Aralık 1958 tarihinde Fransız sömürgesi sistemi içerisinde iç işlerinde özerklik elde etmiş, 13 Ağustos 1960 tarihinde ise Fransa'dan bağımsızlığını kazanmıştır. Ülkenin ilk devlet başkanı olarak 1959 yılında bir uçak kazasında hayatını kaybeden Boganda yerine David Dacko görevi üstlenmiştir. 1966 yılında gerçekleştirilen askerî darbe ile Dacko görevden uzaklaştırılmış ve cunta lideri Jean-Bédel Bokassa kendisini devlet başkanı ilan etmiştir. Bokassa, 1976'da ülkenin adını Orta Afrika İmparatorluğu olarak değiştirerek 1979'a kadar monarşiyle yönetmiş, 1976'da kendisini I. Bokassa ismiyle kral ilan etmiştir. 1979 yılında Libya ziyareti esnasında eski devlet başkanı Dacko tarafından görevinden alınarak eski rejime dönüş yapılmıştır.

Dacko sonrasında Eylül 1981'de André Kolingba önderliğinde darbe gerçekleştirilmiş, 1991 yılında uluslararası baskılar sonucunda partilerin kurulmasına yeniden izin verilmiştir. 1993 genel seçimlerinde oyların çoğunluğunu elde eden Ange-Félix Patassé ülkenin yeni devlet başkanı olmuştur. 15 Mart 2003 tarihinde gerçekleştirilen darbe ile Patassé'nin yerine cunta lideri François Bozizé geçmiştir. 2013 yılına gelindiğinde, kendisini anti-emperyalist ve milliyetçi olarak gören Séléka (İttifak) adlı asi kuvvetler başkent Bangui'de şiddetli çatışmalara sebep olmuş, başkanlık binasını işgal ederek ülke yönetimine el koymuştur. Bu gelişmelerin ardından devlet otoritesi kaybolmuş, uluslararası barış gücü müdahaleleri ve anayasal süreçler devreye girmiştir.