Devlet Tiyatrosu, Devlet Konservatuvarı Tatbikat Sahnesi'nin bir aşaması olarak, 16 Haziran 1949 tarihinde, "Devlet Tiyatro ve Operası" adıyla kurulmuştur. Konservatuvar'ın kurulduğu 1936 yılından 1947 yılına kadar, Tiyatro Bölümü'nü Alman tiyatro sanatçı ve yöneticisi Carl Ebert yönetmiştir. 1940 yılında, "Tiyatro ve Opera Tatbikat Sahnesi" kuruldu.

1940'lar

1947 Mart'ında Türkiye'den ayrılan Carl Ebert'in yerine, Tatbikat Sahnesi'nin yöneticiliğine Muhsin Ertuğrul getirildi. 27 Aralık 1947'de Küçük Tiyatro, 2 Nisan 1948'de Büyük Tiyatro açıldı.
10 Haziran 1949 günü çıkarılan "Devlet Tiyatro ve Operası'nın Kuruluş Yasası", 16 Haziran'da yürürlüğe girdi. Muhsin Ertuğrul, Devlet Tiyatro ve Opera Genel Müdürlüğü'ne getirildi.
Devlet Tiyatrosu, 1 Ekim 1949 akşamı Küçük Tiyatro'da Cevat Fehmi Başkut'un “Küçük Şehir”, Büyük Tiyatro'da Johann Wolfgang von Goethe'nin Faust adlı oyunlarıyla açıldı. 20 Kasım 1949'da, Devlet Tiyatrosu'nun ilk çocuk oyunu "Yıldız Ece" sahneye konuldu.

1950'ler

1950 - 1951 mevsimi sonunda Devlet Tiyatro ve Operası Genel Müdürlüğü'ne Cevat Memduh Altar getirildi. 1954 yılında Genel Müdürlük görevine yeniden Muhsin Ertuğrul atandı.
Üçüncü Tiyatro, 4 Şubat 1956'da Garson Kanin'in "Dünkü Çocuk", Oda Tiyatrosu 5 Ekim 1956'da Jan de Hartog'un "Bir Yastıkta" adlı oyunlarıyla açıldı.
28 Eylül 1957'de açılan Bursa Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu'nda, 30 Eylül'de Celâl Esat Arseven'le Selah Cimcoz'un "Üçüncü Selim”, İzmir Devlet Tiyatrosunda 1 Ekim'de John Boynton Priestley'in “Haftabaşı” adlı oyunlarıyla, devamlı oyunlara başlandı. 25 Ağustos 1958'de Devlet Tiyatro ve Operası Genel Müdürlüğü'ne Cüneyt Gökçer getirildi. Yeni Sahne 4 Ekim 1960'ta Albert Camus'nun "Caligula", Altındağ Tiyatrosu 27 Mart 1964'te Nazım Kurşunlu'nun “Merdiven” adlı oyunlarıyla açıldı.