Serbest güreş, dünya çapında yapılan bir amatör güreş stili. Grekoromen güreş ile birlikte, Olimpiyat Oyunları'nda yer alan iki güreş stilinden biridir. Dünya Güreş Birliği'ne (UWW) göre serbest güreş, dünyada uygulanan altı ana amatör güreş dalından biridir.
2013 yılında Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), güreşin 2020 Yaz Olimpiyatları programından çıkarılmasını önermiş, ancak daha sonra alınan kararla güreş olimpiyat programında kalmaya devam etmiştir.

Tarihçe

Modern serbest güreş, Dünya Güreş Birliği'ne (eski adıyla FILA) göre, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde "catch-as-catch-can" güreşi adıyla ortaya çıkmıştır. "Catch-as-catch-can" tarzı özellikle Lancashire bölgesinde gelişmiş ve serbest güreşi önemli ölçüde etkilemiştir.
19. yüzyılda panayır ve festivallerde büyük ilgi gören bu güreş tarzında, rakipler ayakta başlayıp omuzları yere getirmeye (tuş) çalışırlardı. Tuş olmadığında mücadele yerde devam eder ve neredeyse tüm teknikler serbestti. Lancashire güreşi olarak bilinen bir İskoç varyantı da yaygınlaşmış, burada rakipler göğüs göğüse, kolları vücuda kilitli şekilde başlardı.
Ayrıca İrlanda'nın "collar-and-elbow" stili vardı; güreşçiler, ayakta birbirlerinin yaka ve dirseğinden tutarak başlar, tuş olmadığı sürece mücadele hem ayakta hem de yerde devam ederdi. Bu stil, İrlandalı göçmenler tarafından Amerika'ya taşındı ve özellikle Vermont'tan George William Flagg gibi isimlerin başarısıyla yaygınlık kazandı. "Catch-as-catch-can" güreşi George Washington, Abraham Lincoln, Ulysses S. Grant ve Theodore Roosevelt gibi en az altı Amerika Birleşik Devletleri başkanı tarafından da yapılmıştır.
19. yüzyıl Avrupa'sında profesyonel Grekoromen güreşin popülerliği nedeniyle serbest güreş amatör spor olarak kıta genelinde yayılmakta zorlanmıştır. 1896 Atina Olimpiyatları'nda yalnızca bir adet ağır siklet Grekoromen güreş müsabakası yer almıştır. Serbest güreş, ilk kez 1904 St. Louis Olimpiyatları'nda olimpik spor dalı olarak düzenlenmiştir. Bu oyunlarda tüm katılımcılar ABD'li sporculardı ve turnuva ağırlıklı olarak "catch-as-catch-can" kurallarına göre yapılmıştır.
1921 yılından itibaren, merkezi Lozan'da bulunan günümüz Dünya Güreş Birliği (UWW) kuruluşu, serbest güreşin uluslararası kurallarını belirlemeye başlamıştır. Bu kurallar zamanla Amerikan Atletizm Birliği (AAU) ve diğer organizasyonlar tarafından da benimsenmiştir.
20. yüzyılın başlarında müsabaka süreleri belirlenmiş ve puanlama sistemi geliştirilmiştir. Günümüzde, başta ABD, Rusya, İran, Japonya, Küba, Türkiye ve Bulgaristan olmak üzere pek çok ülke serbest güreşte büyük başarılar elde etmektedir. Aleksandr Medved gibi sporcular, üç Olimpiyat ve 10 dünya şampiyonluğu kazanmıştır.
2013 yılında Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), serbest ve grekoromen güreşi olimpiyat programından çıkarma önerisinde bulunmuş, ancak dünya genelindeki tepkiler ve federasyonun yaptığı düzenlemeler sonrası spor dalı tekrar olimpiyatlara dahil edilmiştir.

Sıklet kategorileri

Günümüzde uluslararası erkekler serbest güreşi altı ana yaş kategorisine ayrılmıştır: minikler (schoolboys), yıldızlar (cadets), küçükler (novice), gençler (juvenile), ümitler (juniors) ve büyükler (seniors).
Minikler (14–15 yaş, tıbbi rapor ve ebeveyn izniyle 13 yaş) 34–85 kg arasında 10 sıklette mücadele eder.
Yıldızlar (16–17 yaş, rapor ve izinle 15 yaş) 41–110 kg arasında 10 sıklette; ümitler (18–20 yaş, rapor ve izinle 17 yaş) 57–125 kg arasında 8 sıklette; büyükler (20 yaş ve üzeri) ise 57–125 kg arasında 7 sıklette yarışır.
Bazı serbest güreş turnuvalarında 35 yaş ve üzeri sporcular için "Veteranlar" kategorisi de vardır ve genellikle büyüklerle aynı sıkletler uygulanır.
Ayrıca, erkeklerin yaş ve sıklet kategorilerinin tamamı grekoromen güreş için de geçerlidir.
Kadınlar ise uluslararası düzeyde dört ana yaş kategorisinde yarışmaktadır: minikler, yıldızlar, ümitler ve büyükler.
Minik kızlar (14–15 yaş, rapor ve izinle 13 yaş) 28–62 kg arası 10 sıklette; yıldız kızlar (16–17 yaş, rapor ve izinle 15 yaş) 36–70 kg arası 10 sıklette; ümitler (18–20 yaş, rapor ve izinle 17 yaş) 40–72 kg arası 8 sıklette; büyükler (20 yaş ve üzeri) ise 44–72 kg arası 7 sıklette yarışır.
Tüm sıkletlerde sporcular tartıdan sonra yalnızca kendi sıkletlerinde güreşebilir. Büyükler kategorisinde ise, ağır sıklet (erkeklerde 96 kg üstü, kadınlarda 67 kg üstü) hariç üst sıklete geçilebilir.
Her ülkenin kendi ulusal yarışmaları için farklı sıklet ve yaş kategorileri belirlemesi mümkündür.