Hamlet (İngilizce telaffuz: [ˈhæmlɪt] veya /ˈhæmlət/, özgün adı:The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark), William Shakespeare tarafından 1599 ile 1601 yılları arasında yazılan temasında trajediyi işleyen oyundur. Danimarka'da geçen oyunda Prens Hamlet'in, kral olan babasını öldürdükten sonra tahta geçen ve annesi Gertrude ile evlenen amcası Claudius'tan nasıl intikam aldığını anlatır. Oyun renkli bir biçimde kahır dolu kederden, hiddet dolu gazaba geçen gerçek ve yapmacık cinnetin izlediği yolu çizer ve ihanet, intikam, ensest, ahlaksızlık konularını işler.
Edebi anlamda dedektifvari birçok araştırmaya rağmen oyunun hangi yılda yazıldığı hâlâ tartışma konusudur. Günümüze oyunun ilk yazıldığı dönemlerden üç farklı versiyonu kalmıştır: First Quarto - Q1 (ilk orta boy baskı), Second Quarto - Q2 (ikinci orta boy baskı) ve First Folio - F1 (birinci büyük boy baskı). Her birinde diğerlerinde olmayan konuşmalar ve hatta sahneler bulunur. Shakespeare büyük bir olasılıkla Hamlet oyununu, 13. yüzyıl vakanüvisi Saxo Grammaticus tarafından Gesta Danorum adlı eserinde korunan ve 16. yüzyıl bilgini François de Belleforest tarafından tekrar anlatılan Amleth efsanesi ile kaybolduğu varsayılan ve günümüzde Ur-Hamlet adıyla bilinen I. Elizabeth dönemine ait bir oyundan esinlenerek yazmıştır.
Oyunun dramatik yapısı ve karakterlerinin derinliği Hamlet'in birçok açıdan tahlil edilmesine, yorumlanmasına ve üzerinde tartışılmasına neden olmuştur. Örneğin, yorumcular Hamlet'in amcasını öldürme konusundaki kararsızlığı karşısında yüzyıllarca şaşkın kalmışlardır. Bazıları bunu yalnızca olay dizisini sürdürebilmek için olduğunu düşünürken diğerleri bunun soğukkanlılıkla işlenecek cinayetin, intikam hesaplarının ve set çekilen arzunun getirdiği karmaşık felsefi ve etik sorunların yarattığı baskı nedeniyle olduğunu söylemektedir. Yakın zamanlarda psikanalitik eleştirmenler Hamlet'in bilinçaltı arzularını tahlil ettiler ve feminist eleştirmenler sıklıkla kötü niyetli olarak değerlendirilen Ophelia ve Gertrude karakterlerini tekrar değerlendirmiş ve itibarlarını iade etmiştir.

Hamlet Shakespeare'in en uzun oyunudur ve İngiliz Edebiyatının en güçlü ve etkileyici trajedilerinden biridir. "Hemen hemen sonsuz bir yeniden anlatma ve başkaları tarafından uyarlama" yapılabilecek bir olay örgüsü sağlar. Shakespeare'in yaşadığı dönemde en popüler oyunlarından birisi olmuş, ve hâlâ en çok oynanan oyunlar arasında en üst sıralardadır, örneğin Birleşik Krallık'ta Royal Shakespeare Company'nin (Kraliyet Shakespeare Topluluğu) listesinde 1879'dan beri yer almaktadır. Goethe'den Dickens'a, Joyce'tan Murdoch'a birçok yazara esin kaynağı olmuş ve "Külkedisi'nden sonra en çok filme çekilen öykü" olarak tanımlanmıştır. Başrol şüphesiz, Shakespeare'in zamanında önde gelen trajedi oyuncusu Richard Burbage için yaratılmıştır; o zamandan beri geçen dört yüzyıl içinde, kendi dönemlerindeki büyük oyuncular ve hatta kadın oyuncular ile beraber ayrım yapılmadan canlandırılmıştır.

Kaynakları

Hamletvari efsanelere çeşitli kültürlerde rastlanır (örneğin İtalya, İspanya, İskandinavya, Bizans ve Arabistan'da) ve "soytarı kahramanlar" ana teması büyük bir olasılıkla Hint Avrupa kaynaklıdır. Çeşitli antik yazılı eserler Hamlet'e kaynak olarak tanımlanabilir. Bunlardan ilki anonim İskandinav Hrolf Kraki'nin Destanı'dır. Bu efsanede öldürülen kralın iki oğlu vardır: Hroðgar ve Halga. Cinnet taklidi yapmaktansa bu iki oğul öykünün büyük kısmında takma adlar altında kılık değiştirerek, Shakespeare'in olay örgüsünden farklı bir dizi olaya karışırlar. İkincisi iki ayrı Latince eserde kaydedilmiş olan Romalı Brutus'ün efsanesidir. Efsanenin kahramanı Lucius ("parlak, ışık"), adını ve kişiliğini değiştirerek Brutus ("fersiz, salak") olur ve babası ve kardeşlerinin kaderinden kaçmak için bir aptal rolünü oynar ve sonunda ailesinin katili Kral Tarquinius'u öldürür. 17. yüzyıl İskandinav âlimi Torfaeus, İzlanda efsane kahramanı Amlodi ve İspanyol efsane kahramanı Prens Ambales'i (Ambales Destanı'ndan) Shakespeare'in Hamlet'i karşılaştırmıştır. Benzerlikler arasında prensin sahte cinneti, annesinin yatak odasında kazara kralın danışmanını öldürmesi ve sonunda amcasını öldürmesi bulunur.

Efsanevi ögelere ilk olarak Saxo Grammaticus'un 13.yüzyıla ait eseri Gesta Danorum'un bir parçası olan Vita Amlethi'de ("Amleth'in Yaşamı") rastlanır. Latince yazılan bu eserde Klasik Roma erdem ve kahramanlık kavramları görülür. Bu esere Shakespeare'in zamanında kolaylıkla erişilebilmekteydi. Önemli benzerlikler arasında prensin sahte cinneti, annesinin tahtı eline geçirenle acele evliliği, prensin gizlenmiş bir casusu öldürmesi ve prensin kendi yerine maiyetinde bulunan iki kişinin ölümü sayılabilir. Saxo'nun öyküsünün aslına oldukça sadık bir tercümesi Fransızcaya 1570'te François de Belleforest'in Histoires tragiques (Trajik Öyküler) eseriyle kazandırılmıştır. Belleforest, Saxo'nun metnini oldukça süslemiş, uzunluğu hemen hemen iki katına çıkmış ve kahramanın melankolisi eklenmiştir.
Shakespeare'in ana kaynağının günümüzde kaybolmuş olan ve Ur-Hamlet adı verilen bir oyun olduğu düşünülmektedir. Muhtemelen Thomas Kyd tarafından yazılmış olan Ur-Hamlet 1589 yılında sahneleniyordu ve öykünün içinde bir hayalet olan ilk versiyon olduğu bilinmektedir. Shakespeare'in kumpanyası Lord Chamberlain's Men (Lord Chamberlain'in Adamları) bu oyunu satın almış ve bir süre Shakespeare'in yeniden düzenlediği bir versiyonunu sahneye koymuş olabilir. Ur-Hamlet'in hiçbir kopyasının günümüze kadar kalmaması nedeniyle, varsayılan yazarlarının bilinen eserleri ile dili ve yazım tarzı karşılaştırılmasının yapılması mümkün değildir. Bu nedenle Kyd'in bu oyunu yazdığına dair doğrudan bir kanıt bulunmadığı gibi, bu eserin Shakespeare tarafından Hamlet'in ilk versiyonlarından biri olmadığına dair de bir kanıt yoktur. Bu ikinci fikir, yani Hamlet'in genel olarak kabul edilmiş olan tarihten daha önce yazılmış olabileceği fikri bir kısım destek gördüyse de diğerleri bunu spekülasyon olarak değerlendirmektedir.
Sonuç olarak akademisyenler tarafından, Shakespeare'in Ur-Hamlet'ten, Belleforest ya da Saxo'dan ya da o dönemde bulunan diğer kaynaklardan (örneğin Kyd'in The Spanish Tragedy'si gibi) ne kadar yararlandığı ortaya konulamamaktadır. Shakespeare'in Saxo'nun versiyonuna doğrudan başvurduğuna dair belirgin bir kanıt yoktur. Ancak Saxo'nun öyküsünde olmayan ama Belleforest'in versiyonunda görülen ögelere Shakespeare'in oyununda rastlanır. Shakespeare'in bunları doğrudan Belleforest'ten mi yoksa Ur-Hamlet'ten mi aldığı belirsiz kalmıştır.
Akademisyenlerin çoğu, Hamlet'in, Shakespeare'in 1596'da on bir yaşında ölen tek oğlu Hamnet Shakespeare ile bağlantılı olduğu iddiasını reddetmektedir. Hamlet'in bir efsaneye bağlantısının çok açık olduğu ve o dönemde Hamnet adının oldukça popüler olduğu genel olarak bilinmektedir. Ancak Stephen Greenblatt adların benzerliği ve oğlunu kaybeden Shakepeare'in duyduğu kederin trajedinin özünde yattığını iddia eder. Oğlu Hamnet'e adını veren Stratfordlu komşusu Hamnet Sadler'ın adının sıklıkla Hamlet Sadler olarak yazıldığını ve o dönemin gevşek yazımı ile isimlerin birbirlerinin yerine geçebildiğini yazar. Shakespeare, vasiyetinde Sadler'ın ilk adını "Hamlett" olarak yazmıştır.

Yazılış tarihi

New Cambridge editörü Phillip Edwards "Hamlet'in yazılış tarihini tespit sonucu belirsiz olmalıdır" der. Hamlet'in yazıldığı en erken tarih olarak, içinde bulunan Shakespeare'in Jül Sezar oyununa imalar bulunmasına dayandırılarak aynı oyunun yazıldığı 1599 yılının ortasından sonradır. Yazıldığı en geç tarih Stationers' Company arşivlerinde 26 Temmuz 1602 tarihli Hamlet'in kısa süre önce Lord Chamberlain'in Adamları tarafından sahneye konulduğu kaydına dayandırılmaktadır.
Francis Meres 1598 yılında, Chaucer'dan kendi zamanına bir İngiliz Edebiyatı araştırması olan ve içinde Shakespeare'in on iki oyununun da yer aldığı Palladis Tamia adlı eserini yayımlamıştır. Bu on iki eserin arasında Hamlet'in yer almaması henüz yazılmadığı olarak değerlendirilmektedir. Hamlet çok popüler olduğundan New Swan dizisi editörü Bernard Lott, Meres'in böylesine önemli bir eseri göz ardı etmiş olmasının pek mümkün olmadığına inanmaktadır.
First Folio'da (F1) geçen "little eyases" tabiriChildren of the Chapel kumpanyasını ima ediyor olabilir. Bu kumpanyanın popülerliği yüzünden, Globe kumpanyası taşrada turneye çıkmak zorunda kalmıştır. Bu Tiyatrolar Savaşı diye bilinmektedir ve 1601 öncesi bir tarihi desteklemektedir.
Shakespeare döneminden yazar Gabriel Harvey, kendisine ait olan Chaucer'ın eserlerinin 1598 tarihli basımının sayfa kenarına aldığı not bazı biliminsanları tarafında yazılış tarihi için kanıt olarak kullanılmaktadır. Harvey aldığı notta "daha zeki olanların" Hamlet'ten zevk aldığını ve isyan nedeniyle Şubat 1601'de idam edilen Essex Kontu Robert Devereux'nün hâlâ hayatta olduğu yazar. Diğer biliminsanları ise bunun yetersiz olduğunu söyler. Örneğin Edwards, Harvey'nin notundaki zaman kavramının çok karmaşık olduğunu dolayısıyla da Hamlet'in yazılış tarihini belirlemek için kullanılamayacağını belirtir. Çünkü aynı notta sanki Spenser ve Watson hâlâ hayattaymış gibi bahsedilirken 1607'de basılan Owen'ın vecizelerinden yeni vecizeler olarak söz eder.