İstiklal Mahkemeleri Kanunu, TBMM'de kabul edildi.

İstiklal Mahkemelerinin Doğuşu ve Tarihsel Gelişimi

Türk Kurtuluş Savaşı'nın en zorlu dönemlerinde, vatanın bağımsızlığını tehdit eden unsurları bertaraf etmek amacıyla İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur. Bu mahkemeler, ilk kez 18 Eylül 1920 tarihinde çıkarılan özel bir kanunla hayata geçirilmiştir. Tarihsel süreçte üç farklı dönemde faaliyet gösteren bu kurumlar; ilk dönemlerinde 1920 ile 1921 yılları arasında, ikinci dönemlerinde 1921 ile 1923 yılları arasında ve son dönemlerinde ise 1923 ile 1927 yılları arasında görev yapmıştır.

Savaş Koşulları ve İhtilal İhtiyacı

Kurtuluş Savaşı yıllarında Yunan ordusunun Anadolu'daki ilerleyişi karşısında düzenli bir ordu oluşturulamıyordu. Asker kaçaklarının oluşturduğu çetelerin yağma ve yol kesme gibi faaliyetleri, aynı zamanda halkın moralini bozan casusluk ve propaganda çalışmaları, milli direnişi büyük ölçüde sekteye uğratıyordu. Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun 29 Nisan 1920'de yürürlüğe girmesine rağmen, mevcut sivil mahkemeler ve harp divanları yaşanan kanunsuzlukları önlemede etkisiz kalmıştır.

Kuruluş Süreci ve Yasal Dayanak

Asker kaçakları ve vatan hainliği ile mücadelede yetersiz kalınması üzerine Dr. Tevfik Rüştü Bey, ihtilal mahkemeleri kurulması fikrini ortaya atmıştır. Refik Şevki Bey'in önerisiyle İstiklal Mahkemeleri ismini alan bu kurumlar, 2 Eylül 1920'de meclise sunulan yasa tasarısı sonrası Millî Savunma Bakanı Ferik Fevzi Çakmak'ın olağanüstü ihtiyaç vurgusuyla meclis gündemine taşınmıştır. TBMM'nin 18 Eylül 1920 tarihli ve 42 sayılı kararıyla, doğrudan meclis üyelerinden oluşan bu özel mahkemelerin kurulması kesinleşmiştir.

İnfaz Kurulları Olarak İstiklal Mahkemeleri

İstiklal Mahkemeleri, sadece bir yargı kurumu değil, aynı zamanda savaş şartlarının doğurduğu bir zorunluluktur. Uğur Mumcu'nun ifadelerine göre bu mahkemeler, devrim mahkemesi niteliği taşımakla birlikte, savaş ve ihtilal dönemlerinde isyancıları, bozguncuları ve karşı devrimcileri yargılayan anti-demokratik infaz kurulları olarak tanımlanmaktadır. Bu mahkemeler, bağımsızlık hareketine yönelik tehditleri caydırmak için hızlı ve acil kararlar almakla görevlendirilmiştir.