Norveç, resmî adıyla Norveç Krallığı, Kuzey Avrupa'daki İskandinav Yarımadası'nın batı ve en kuzey kısımlarını, uzak Arktika Adası, Jan Mayen ve Svalbard takımadalarını kapsayan bir İskandinav ülkesidir. Subantarktika'da bulunan Bouvet Adası, Krallığın bir parçası değil, bağımlı bir bölgedir; Norveç ayrıca Antarktika'daki I. Peter Adası ve Kraliçe Maud Toprakları'nda da hak iddia etmektedir. Norveç'in nüfusu yaklaşık 5,6 milyondur ve toplam alanı 385.207 kilometrekaredir (148.729 mil kare). Başkenti ve en büyük şehri Oslo'dur. Ülke, doğuda İsveç ile uzun bir sınır paylaşır ve kuzeydoğuda Finlandiya ve Rusya ile sınır komşusudur. Norveç, Skagerrak Boğazı, Kuzey Denizi, Norveç Denizi ve Barents Denizi'ne bakan geniş bir kıyı şeridine sahiptir.
Birleşik Norveç Krallığı, 872 yılında küçük krallıkların birleşmesiyle kurulmuş olup 1153-1154 yıldır kesintisiz olarak varlığını sürdürmektedir. 1537'den 1814'e kadar Norveç, Danimarka-Norveç'in bir parçasıydı ve 1814'ten 1905'e kadar İsveç ile kişisel birlik içindeydi. Norveç, Birinci Dünya Savaşı sırasında tarafsızdı ve İkinci Dünya Savaşı'nda da Nisan 1940'a kadar Nazi Almanyası tarafından işgal edilip savaşın sonuna kadar işgal altında kaldı.
Glücksburg Hanedanı'ndan V. Harald, Norveç'in mevcut kralıdır. Jonas Gahr Støre, 2021'den beri Norveç Başbakanıdır. Anayasal monarşiye sahip üniter bir devlet olan Norveç, 1814 anayasasında belirlendiği üzere devlet gücünü parlamento, kabine ve yargı arasında bölüştürür. Norveç'te iki düzeyde idari ve siyasi alt bölümler vardır: ilçeler ve belediyeler. Sami halkı, Sami Parlamentosu ve Finnmark Yasası aracılığıyla geleneksel topraklar üzerinde belirli bir ölçüde özerkliğe ve etkiye sahiptir. Norveç, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri ile yakın ilişkiler sürdürmektedir. Norveç, Birleşmiş Milletler, NATO, Avrupa Serbest Ticaret Birliği, Avrupa Konseyi, Antarktika Antlaşması ve İskandinav Konseyi'nin kurucu üyesidir; Avrupa Ekonomik Alanı, Dünya Ticaret Örgütü ve OECD üyesidir; ve Schengen Bölgesi'nin bir parçasıdır. Norveç lehçeleri, Danimarka ve İsveç lehçeleriyle karşılıklı anlaşılabilirlik sürekliliği oluşturmaktadır.
Norveç, eşitlikçi ideallere dayanan değerleriyle evrensel sağlık hizmeti ve kapsamlı bir sosyal güvenlik sistemiyle İskandinav modelini sürdürmektedir. Norveç devleti, önemli sanayi sektörlerinde büyük mülkiyet pozisyonlarına sahiptir ve geniş petrol, doğal gaz, mineral, kereste, deniz ürünleri ve tatlı su rezervlerine sahiptir. Petrol endüstrisi, ülkenin gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yaklaşık dörtte birini oluşturmaktadır. Kişi başına düşen üretim açısından Norveç, Orta Doğu dışında dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisidir. Ülke, Dünya Bankası ve IMF listelerinde sırasıyla dünyanın dördüncü ve sekizinci en yüksek PPP'ye göre ayarlanmış kişi başına GSYİH'sine sahip. 2,1 trilyon ABD doları değerinde dünyanın en büyük egemen varlık fonuna sahip.

Köken bilim

Norveç'in resmi adı Bokmål yazı geleneğine göre Kongeriket Norge, Nynorsk yazı geleneğine göre ise Kongeriket Noreg'dir (Norveç Krallığı). Ülkenin adının iki farklı yazılış şeklinin olması zaman zaman tartışmalara neden olmaktadır. Özellikle para, pul ve pasaport gibi resmi evraklarda 1980'lere kadar Norge adı yaygın olarak kullanılırken, 80'lerden sonra her iki yazılış şekli de bir arada kullanılmaya başlandı. Ülkenin adının Eski Nors dilindeki yazılışı Noregr'di. Orta Çağ Latincesinde ise adı Nor(th)vegia'ydı. Ülkenin adının ilk yazılış şekli 9. yüzyıl Hålogaland'lı Ohthere'nin yazılarında norðweg şeklindedir. Bazı Orta Çağ yazmaları ülkenin adının Kral Nórr adında mitolojik bir kişiden geldiğini iddia etse de, yaygın kabul gören görüşe göre ülkenin adı Norveç Denizi'ne verilen "kuzeye doğru deniz yolu" anlamındaki norðvegr'den geldiğidir. Nors dilinde aynı şekilde Baltık Denizi için austrvegr (doğudaki topraklara giden yol), Kuzey Denizi (ve Atlas Okyanusu) için vestvegr (batıdaki topraklara giden yol) ve Akdeniz için suðrvegr (güneydeki topraklara giden yol) kullanılmaktadır. Yine de norð- kökeninin etimolojik kaynağı konusunda kuşkular vardır ve başka köklerden geliyor da olabilir.

Tarih

8.-11. yüzyıl arasında Norveç'te Vikingler olarak bilinen bir kavim hüküm sürmüştür. Savaşçı bir ulus olarak tanınan Vikingler batıda Büyük Britanya, İzlanda, Grönland ve hatta Kuzey Amerika'ya kadar ulaşarak sömürgeler kurdular. 1000 yılı civarında Hristiyan misyonerler Norveç'te Hristiyanlığı yaymaya başladılar. Norveç kralı I. Haakon Hristiyanlığı kabul etti. 995 yılında I. Olaf Norveç'teki ilk Hristiyan kilisesini kurup Kiliseyi devletin eğitimli çalışanları olan ve yörelerde örgütlü bir kolu hâline getirdi. 1030 yılında Danimarkalılar Norveç'i ellerine geçirdiler. Norveç Danimarka kralı Knud'un kurduğu Kuzey Denizi İmparatorluğu'nun bir parçası hâline geldi.

1363 yılında Norveç kralı VI. Håkon Danimarka kralı IV. Valdemar'ın kızı I. Margrete'le evlenerek iki ülkeyi bir bayrak altında birleştirdi. Ayrıca Håkon İsveç kraliyet ailesiyle de akrabaydı. Çiftin evliliğinden doğan Olaf'ın 1387 yılında erken yaşta ölmesi üzerine I. Margrete tahta çıktı (1387-1412). Margrete'in yönetimi altında 1397 yılında İsveç, Norveç, Danimarka ve sömürgeleri (Faroe Adaları, İzlanda, Grönland ve Finlandiya) birleşerek Kalmar Birliği adı altında büyük bir İskandinav İmparatorluğu hâline geldiler.
1521 yılında İsveç Kalmar Birliği'nden ayrıldı. Bu arada İskandinav ülkeleri Martin Luther tarafından Almanya'da başlatılan Protestan Reformu ile sarsıldı. Danimarka ve Norveç 1821 yılına kadar Danimarka-Norveç adı altında birlikte hareket etmeye devam ettiler. Kralları tekti ama yasaları, devlet kurumları ve orduları ayrı ayrı gelişmeye devam etti. 19. yüzyılın başlarında Norveç Napolyon Savaşları'yla temelinden sarsıldı. Fransa savaşı kaybedince Danimarka 1814 yılında imzaladığı Kiel Antlaşması uyarınca savaşı kazanan tarafın üyesi olan İsveç'e Norveç'i bırakmak zorunda kaldı. Norveçliler İsveç yönetimini istemediler. Bir temsilciler meclisi 1814'te Norveç anayasasını kabul etti ve İsveç'e direndi ama bir kral iki meclis prensibini kabul etmek zorunda kaldı. Norveç bayrağı adeta bu geçişi anlatır gibi Norveç'te kullanılagelen kırmızı beyaz Danimarka bayrağının ortasına İsveç'i temsil eden mavi renkte bir haç ekleyerek kabul edildi. Nihayet 1905'te İsveç, Norveç'in bağımsızlığını tanıdı. 12 Kasım 1905'te referandum sonucuna göre %79'la monarşi yanlıları galip çıktı ve Danimarka Kralı VIII. Frederik'in oğlu Karl, VII. Haakon adıyla Norveç kralı ilan edildi. Bu gün Birliğin Dağılması Günü adıyla kutlanmaktadır.
Norveç I. Dünya Savaşı'nda tarafsız kaldı. II. Dünya Savaşı'nda da tarafsız kalma niyetinde olmasına rağmen 9 Nisan 1940 tarihinde Nazi Almanyası tarafından işgal edildi. 8 Mayıs 1945 tarihinde Almanya'nın teslim olmasına kadar Norveç işgal altında kaldı. 1949 yılında Norveç NATO'ya üye oldu. 1960'ların sonlarında Norveç sularında keşfedilen petrol ve doğalgaz Norveç'e büyük bir refah kazandırdı. 1972 ve 1994'te yapılan referandumlarda Norveç halkı Avrupa Birliği'ne üyeliği reddetti. Norveç Avrupa Birliği ile olan ilişkilerini üyesi bulunduğu EFTA kurumu aracılığıyla sürdürmektedir. Günümüzde Norveç Birleşmiş Milletler raporlarına göre yaşam standartları bakımından dünyanın en ileri ülkelerinden biridir.