Saraybosna (Boşnakça ve Hırvatça: Sarajevo, Sırpça: Сарајево), Bosna Hersek'in başkenti ve en büyük şehri olan Saraybosna'nın idari sınırları içinde 275.524 nüfusu bulunmaktadır. Saraybosna şehri ve çevresindeki belediyeleri içeren Saraybosna Kantonu'nda 413.593 kişi yaşamaktadır. Bosna'nın daha büyük Saraybosna Vadisi'nde yer alan şehir, Dinar Alpleri ile çevrilidir ve Güneydoğu Avrupa'nın bir bölgesi olan Balkanlar'ın kalbinde, Miljacka Nehri boyunca konumlanmıştır.
Saraybosna, Bosna Hersek'in siyasi, mali, sosyal ve kültürel merkezi ve Balkanlar'da önde gelen bir kültür merkezidir. Eğlence, medya, moda ve sanat alanlarında bölge çapında etki yaratmaktadır. Uzun dini ve kültürel çeşitlilik geçmişi nedeniyle Saraybosna'ya bazen "Avrupa'nın Kudüs'ü" veya "Balkanların Kudüs'ü" denmektedir. Aynı mahallede cami, Katolik kilisesi, Doğu Ortodoks kilisesi ve sinagogun bulunduğu birkaç büyük Avrupa şehrinden biridir. Ayrıca, bugün Saraybosna Üniversitesi'nin bir parçası olan İslami politeknik şeklinde eski Yugoslavya'nın ilk yükseköğretim kurumuna da ev sahipliği yapmaktadır.
Bölgede tarih öncesi dönemlerden beri insan yerleşimine dair kanıtlar bulunmasına rağmen, modern şehir 15. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'ya yayılmasıyla bir Osmanlı kalesi olarak ortaya çıkmıştır. Saraybosna, tarihi boyunca birkaç kez uluslararası üne kavuşmuştur. 1914'te Saraybosna, yerel Genç Bosna aktivisti Gavrilo Princip tarafından Arşidük Franz Ferdinand'ın suikastına sahne olmuş ve bu cinayet I. Dünya Savaşı'nı tetiklemiştir. Bu olay, Bosna'daki Avusturya-Macaristan yönetiminin sona ermesine ve Balkanlar'da çok kültürlü Yugoslavya Krallığı'nın kurulmasına yol açmıştır. Daha sonra, II. Dünya Savaşı'ndan sonra, bölge Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti içindeki komünist Sosyalist Bosna Hersek Cumhuriyeti'nin başkenti olarak belirlendi ve bu da hızlı nüfus artışına ve iş genişlemesine, altyapı ve ekonomik kalkınmaya yapılan yatırımlara yol açtı.
1984 yılında Saraybosna, şehrin refah dönemini başlatan 1984 Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yaptı. Ancak Yugoslav Savaşları'nın başlamasının ardından, şehir modern tarihteki en uzun başkent kuşatmasını yaşadı; bu kuşatma, Bosna Savaşı sırasında Nisan 1992'den Şubat 1996'ya kadar 1425 gün sürdü. Savaş sonrası yeniden yapılanmanın devam etmesiyle Saraybosna, Bosna Hersek'in en hızlı büyüyen şehridir. Lonely Planet seyahat rehberi serisi Saraybosna'yı dünyanın en iyi 43. şehri olarak sıraladı. Aralık 2009'da Saraybosna'yı 2010 yılında ziyaret edilecek en iyi on şehirden biri olarak önerdi. 2011 yılında Saraybosna, 2014 Avrupa Kültür Başkenti adayı gösterildi. Ayrıca, 2019 Avrupa Gençlik Kış Olimpiyatları Festivali'ne ev sahipliği yapmak üzere Istočno Saraybosna ile birlikte seçildi. Buna ek olarak, Ekim 2019'da Saraybosna, kalkınma stratejilerinin merkezine kültürü yerleştirdiği için UNESCO Yaratıcı Şehir olarak belirlendi ve aynı zamanda UNESCO Film Şehri olarak da sıralandı. Ekim 2024'te National Geographic, Saraybosna'yı okuyucularına göre 2025'in en iyi dünya destinasyonu olarak ilan etti.

Köken bilimi

Saraybosna'nın adı, Osmanlı Devleti tarafından alınmadan önce Vrhbosna' idi. Osmanlı Devleti'nde Bosna-Saray denmesinin yanı sıra Saray Ovası olarak da adlandırdı. Bu yüzden günümüzde pek çok dilde bu ifadenin kısa hali olarak Sarajevo adı kullanılmaktadır. Kendi halkı da şehirlerine Sarajevo derler ki vadiye dik bakan saraydan görülen ova manzarasından esinlenerek Saray-Ova dendiği rivayet edilir.

Antik çağ

Şehrin bulunduğu bölgedeki yerleşim, Neolitik Çağ'a dek geri gider. Bu bölgede 19. yüzyılın sonlarında Butmir kültürü'ne ait benzer desenli seramik eşya ve çanaklar bulunmuştur.
Saraybosna bölgesi, Roma egemenliğinden önce İliryalıların egemenliğinde kalmış ve Romalılar, ancak M.S. 9 yılında uzun süren bir direnişin ardından ele geçmiştir. Romalılar döneminde Dalmaçya eyaletine bağlanan bölgede bugünkü İliđža banliyösünün bulunduğu yerde Aquae Sulphurae (Türkçesi: Kükürtlü termal su) kentini kurmuşlardır.
Roma İmparatorluğu, M.S. 395'te ikiye bölününce Batı Roma İmparatorluğu'nun parçası olan ve 420'lerde Avrupa Hunları'nın ele geçirdiği bölge, 455 yılında Ostrogotların eline geçti. 6. yüzyılın ilk yarısının sonlarına doğru Doğu Roma İmparatorluğu'nun eline geçen bölgeye 7. yüzyılın başlarında Avrupa Avarlarının egemenliğindeki Slavlar gelmeye başladı ve bölge, Avarların eline geçti.