Münih (Almanca: München), Almanya'nın Bavyera eyaletinin başkenti ve en kalabalık şehridir. 30 Kasım 2024 itibarıyla nüfusu 1.604.384'tür ve Berlin ve Hamburg'dan sonra Almanya'nın üçüncü büyük şehridir. Münih, kendi başına bir eyalet olmayan Almanya'nın en büyük şehridir ve Avrupa Birliği'nin (AB) 11. büyük şehridir. Metropol alanı yaklaşık 3 milyon nüfusa sahipken, daha geniş Münih Metropol Bölgesi yaklaşık 6,2 milyon kişiye ev sahipliği yapmaktadır. AB'de GSYİH'ye göre üçüncü büyük metropol bölgesidir. Münih, Alpler'in kuzeyinde, Isar Nehri üzerinde yer almaktadır. Yukarı Bavyera idari bölgesinin merkezidir. Km² başına 4.500 kişi ile Münih, Almanya'nın en yoğun nüfuslu belediyesidir. Ayrıca Viyana'dan sonra Bavyera lehçesi bölgesinin ikinci büyük şehridir.
Münih'in ilk kaydı 1158 yılına dayanmaktadır. Şehir, Bavyera ve Alman tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Reformasyon döneminde Katoliklerin kalesi olarak kaldı. Münih, 1806'da Bavyera Krallığı'nın başkenti oldu ve sanat, mimari, kültür ve bilim merkezi olarak gelişti. Wittelsbach Hanedanı, 1918-1919 Alman devrimiyle sona eren ve kısa ömürlü Bavyera Sovyet Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1918 yılına kadar hüküm sürdü. 1920'lerde Münih, Nazi Partisi'nin yükselişi de dahil olmak üzere siyasi hareketlerin merkezi haline geldi. Şehir "Hareketin Başkenti" olarak biliniyordu. II. Dünya Savaşı sırasında Münih ağır bombardımana maruz kaldı, ancak tarihi mimarisinin büyük bir kısmı o zamandan beri restore edildi. Savaştan sonra şehrin nüfusu ve ekonomisi hızla büyüdü. Münih, 1972 Yaz Olimpiyatları'na ve 1974 FIFA Dünya Kupası finaline ev sahipliği yaptı.
Münih, bilim, teknoloji, finans, inovasyon, iş ve turizm alanlarında önemli bir merkezdir. Yüksek bir yaşam standardına sahip olup, 2018 Mercer anketinde Almanya'da birinci, dünyada ise üçüncü sırada yer almaktadır. Monocle'ın 2018 Yaşam Kalitesi Anketi'nde dünyanın en yaşanabilir şehri seçildi. Münih, bir milyondan fazla nüfusa sahip şehirler arasında kişi başına düşen GSYİH açısından AB'nin en zengin şehridir ve gayrimenkul ve kiralar açısından en pahalı Alman şehirleri arasındadır. 2023 yılında, sakinlerin %30,1'i yabancı uyruklu, %19,4'ü ise yurtdışından göç etmiş Alman vatandaşıydı. Münih ekonomisi yüksek teknoloji, otomobil, hizmet sektörü, bilgi teknolojisi, biyoteknoloji, mühendislik ve elektronik sektörlerine dayanmaktadır. BMW, Siemens, Allianz SE ve Munich Re gibi çok uluslu şirketlerin genel merkezleri burada bulunmaktadır. Şehirde iki araştırma üniversitesi ve birçok bilimsel kurum bulunmaktadır. Münih, mimarisi, kültürel mekanları, spor etkinlikleri, sergileri ve dünyanın en büyük halk festivali olan yıllık Oktoberfest ile tanınmaktadır.

Tarih

Şehrin kuruluş tarihi MS 1158 olarak kabul edilmiştir çünkü bulunan en eski belgelerde bu tarih vardır. Bu tarihten yaklaşık 20 yıl sonra Münih resmi olarak şehir haline gelmiştir.
1328 yılında Loius IV Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun başına geçmiş ve şehrin gelirini arttırarak Münih'i daha güçlü bir duruma taşımıştır. 15. yüzyılda Gotik Sanat etkisi altına giren şehrin merkezi büyütülüp birçok gotik yapı inşa edilmeye başlanmıştır. Şehrin en büyük katedrali olan ve 1468 yılında başlanarak 20 yılda tamamlanan Frauenkirche bu gotik yapılara bir örnektir.
Şehir II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler tarafından yoğun bombardıman tahrip edilmiştir. Şehir altı yıllık bir süre içinde 71 hava saldırısına uğradı.

Coğrafya

Münih, yukarı Bavyera'nın üst düzlüklerinde yaklaşık 50 kilometreye yayılır. Kuzey Alp Dağları'nın kuzeyinde ve deniz düzeyinin 520 metre üzerindedir. Burada bulunan kumlu platonun kuzey bölümünde toprak çok bereketlidir. Güneyi ise buzul çağından kalma taşlardan oluşmuştur.