Buharlı gemi, hareket enerjisini su buharı gücünden alan tarihi bir deniz taşıtıdır. Özellikle askerî amaçlarla kullanılan daha küçük buharlı gemilere ise istimbot denir. Türkçeye Fransızca vapeur yani buhar sözcüğünden geçen vapur kavramı günümüzde yalancı eşdeğer hâline gelmiştir; çünkü modern Türkçede vapur sözcüğü akaryakıt ile çalışan ve kısa mesafe seferi yapan tüm yolcu ve araba gemilerini tanımlamakta kullanılır. İstimbot ise İngilizce steamboat yani buharlı gemi sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.

Tarihçe ve Gelişim Süreci

Buharlı deniz taşıtları, 18. yüzyılda Avrupa ve Amerika'daki çeşitli başarılı denemelerden sonra, özellikle 19. yüzyılda yaygın olarak kullanıldı. 19. yüzyılın sonlarında akaryakıt ile çalışan dört zamanlı motorun icat edilmesi ile birlikte buharlı gemilerin kullanımı gitgide azaldı. Bu dönemde ilk buharlı yolcu gemisi Clermont, New York ile Albany arasında ilk seferini gerçekleştirerek deniz taşımacılığında çığır açtı.

Avrupa'daki Buharlı Gemiler

1856 yılında inşa edilen PS Skibladner, Norveç'teki Mjøsa gölü kıyısındaki kasabalara hizmet eden ve hâlâ faaliyette olan en eski vapur olma özelliğini taşımaktadır. Danimarka'da buharlı gemiler eski zamanlarda çoğunlukla eğlence amaçlı popüler bir ulaşım aracıydı ve yolcuları kıyı şeridi boyunca veya büyük göllerde kısa mesafelerde taşımak için konuşlandırılırdı. Daha sonra gözden düşen orijinal gemilerden bazıları günümüze ulaşmış olup, Hjejlen gibi birkaç örnek hâlâ faaliyettedir. 1861 yılında inşa edilen bu buharlı gemi, Norveç Skibladner'dan sonra faaliyette olan en eski ikinci buharlı gemi konumundadır ve Silkeborg yakınlarındaki Julsø gölünde çalışmaktadır.

İsviçre gölleri birçok büyük buharlı gemiye ev sahipliği yapmaktadır. Luzern Gölü'nde beş adet çarklı vapur hâlâ hizmet vermektedir: 1901 yılında inşa edilen 800 yolcu kapasiteli Uri, 1902 yılında inşa edilen 800 yolcu kapasiteli Unterwalden, 1906 yılında inşa edilen 900 yolcu kapasiteli Schiller, 1913 yılında inşa edilen ve 900 yolcu kapasitesiyle Avrupa göllerindeki en hızlı çarklı vapur olan Gallia ile 1928 yılında inşa edilen ve 1200 yolcu kapasitesiyle İsviçre gölü için inşa edilen son buharlı gemi olan Stadt Luzern. Ayrıca Cenevre Gölü'nde beş adet vapur ve dizel motorlu çarklı vapurlara dönüştürülmüş bazı eski vapurlar, Zürih Gölü'nde iki vapur ve diğer göllerde ise sadece tek vapur bulunmaktadır.

Avusturya'da 1871 yapımı kürekli Gisela vapuru 250 yolcu kapasitesiyle Traunsee'de hizmet vermeye devam etmektedir. 1913 yapımı kürekli vapur Hohentwiel ise Konstanz Gölü'ndeki en eski çalışan yolcu gemisidir. Hollanda'da ise yıllık Sinterklaas kutlaması için vapur kullanılır. Geleneğe göre Sinterklaas Hollanda'ya her zaman vapurla varır ve Hollanda'daki bu vapurun adı Pakjesboot 12 olarak bilinmektedir.

#BuharliGemi #Clermont #VapurTarihi #İstimbot #DenizUlasimi