Harvard Üniversitesi (İngilizce: Harvard University), Amerika Birleşik Devletleri'nde Massachusetts eyaletinin Cambridge şehrinde bulunan ve alanında dünyanın en önde gelen üniversitelerinden biri olarak tanınan özel bir yükseköğretim kurumudur. 1636 yılında kurulan ve Ivy League üyesi olan Harvard Üniversitesi, ABD'de hâlâ eğitim vermekte olan en eski yükseköğretim kurumudur.
13 Mart 1639'da adı Harvard Koleji olarak değiştirilir. Bu isim değişikliği ilk yöneticisi John Harvard'ın ölümünden hemen sonraya rastlar. Resmî anlamda üniversite olarak anılmaya başlandığı dönem ise 1780'li yıllara rastlar. John Harvard vasiyetinde üniversiteye 400 adet kitap ve birkaç yüz pound bıraktığını açıklamıştır. O yıllarda, bu 400 kitapla oluşturulmaya başlanan kütüphanede bugün 15 milyondan fazla kitap bulunmaktadır. Bu sayı üniversite kütüphanesini dünyanın en büyük akademik kütüphanesi yapmakla kalmaz, tüm kütüphaneler arasında da ilk beşe sokar. Birkaç yüz poundluk bütçenin bugün geldiği nokta ise 2011 yılı verilerine göre 32 milyar dolardır.
Charles William Eliot'ın başkanlığını yaptığı 1869-1909 yılları üniversitenin yenilenme yıllarıdır ve öğrenci seçme dizgesi (sistemi), derslerin işlenişi ile kurumun fiziksel yapısı bugünkü şeklini alır. Bu model kendisinden sonra gelen tüm Amerikan üniversitelerinde uygulanır. Harvard Üniversitesinde 2400 akademisyen, 6700 lisans öğrencisi, 12400 kadar da yüksek lisans öğrencisi bulunmaktadır. 1900'den itibaren, aynı mahallede bulunan MIT ile birçok konuda ortak çalışmalarda bulunmuşlardır. İki okulun öğrencileri, eğer isterlerse ders kredileri veya ücretleri konusunda hiçbir sorun yaşamadan yatay geçişle okullarını değiştirebilmektedirler. Ama Harvard Üniversitesi genel olarak temel bilimlerle ilgilenir. 2008 yılında ABD Başkanı seçilen Barack Obama da Harvard Hukuk Fakültesi mezunudur. Her yıl dünya çapında SAT puanları en yüksek olup ders dışı aktiviteleri en fazla olan öğrenciler tercih edilmektedir.

Sömürge dönemi

Harvard, 1636'da kolonyal, Devrim öncesi dönemde, Massachusetts Körfezi Kolonisi Büyük ve Genel Mahkemesi'nin oyuyla kuruldu. 1638'de üniversite, İngiliz Kuzey Amerika'nın bilinen ilk matbaasını satın aldı.
1639'da, Massachusetts'e göç ettikten kısa bir süre sonra ölen bir İngiliz din adamı olan John Harvard'ın 780 sterlin ve 320 ciltlik kütüphanesini miras bırakmasından sonra Harvard Koleji adını aldı. Harvard Corporation'ı oluşturan tüzük 1650'de kabul edildi.
1643 tarihli bir yayın, üniversitenin amacını tanımladı: "Mevcut bakanlarımız toz içinde yatacakken kiliselere okuma yazma bilmeyen bir bakanlığı bırakmaktan korkarak, öğrenmeyi ilerletmek ve onu gelecek nesillere sürdürmek." Kolej, ilk yıllarında birçok Püriten papaz yetiştirdi ve İngiliz üniversite modeline dayalı klasik bir müfredat sundu, kolonideki birçok lider Cambridge Üniversitesine gitmişti‍‌‌ ancak aynı zamanda Püritenlik Harvard hiçbir zaman belirli bir mezhebe bağlı olmasa da, ilk mezunlarının çoğu Püriten din adamları olmaya devam etti.
Mather, 1681'den 1701'e kadar Harvard Kolejinin başkanı olarak görev yaptı. 1708'de John Leverett, aynı zamanda bir din adamı olmayan ilk başkan oldu ve kolejin Püritenlikten entelektüel bağımsızlığa doğru dönüşünü işaret etti.

19. yüzyıl

19. yüzyılda, Aydınlanma'nın akıl ve özgür irade fikirleri Cemaat bakanları arasında yaygınlaştı ve bu bakanları ve onların cemaatlerini daha gelenekçi, Kalvinist partilerle aralarına soktu. Hollis İlahiyat Profesörü David Tappan 1803'te öldüğünde ve Başkan Joseph Willard bir yıl sonra öldüğünde, yerlerine geçecek isimler için bir mücadele çıktı. Henry Ware, 1805'te Hollis başkanlığına seçildi ve iki yıl sonra liberal Samuel Webber başkan olarak atandı ve bu, Harvard'daki geleneksel fikirlerden liberal, Arminian fikirlerine geçişin sinyalini verdi.
1869-1909 yılları arasında Harvard başkanı olan Charles William Eliot, Hristiyanlığın tercih edilen konumunu müfredattan çıkarırken onu öğrencinin kendi kendini yönetmesine açar. Eliot, Amerikan yükseköğreniminin sekülerleşmesinde etkili bir figür olmasına rağmen, sekülerizmden çok William Ellery Channing, Ralph Waldo Emerson ve zamanın diğerlerinden etkilenen Transandantalist Üniteryen inançları tarafından motive edildi.
1816'da Harvard, George Ticknor ile bu dil programlarının ilk profesörü olarak Fransızca ve İspanyolca çalışmalarında yeni programlar başlattı.