Tuluy

Tuluy Kimdir ve Erken Dönem Yaşamı

Moğolca ᠲᠥᠯᠦᠢ ve Толуй хаан adlarıyla bilinen, aynı zamanda Talay olarak da anılan Tuluy, 1227 ile 1229 yılları arasında Moğol İmparatorluğu'nun naip yöneticisi olarak görev yapmıştır. 1190 veya 1191 yılında dünyaya gelen Tuluy, Cengiz Han'ın eşi Börte'den doğan dördüncü oğludur. Çocukluk yılları, babasının iktidara yükseldiği dönemin çetin şartları altında geçmiştir. Henüz beş yaşındayken bir Tatar tarafından kaçırılmak istenmiş, ancak o sırada on dört ya da on beş yaşlarında olan ablası Alçatun'un cesur mücadelesi ve iki Moğol askerinin yardımıyla bu tehlikeden son anda kurtulabilmiştir. 1203 yılında Kerait prensesi Soyurgaktani ile evlendirilmiş, 1213 yılındaki Kin Hanedanlığı seferinde ise merkez ordusunun komutasını üstlenmiştir.

Harezm Seferi ve Askeri Harekatlar

1220 yılında Harezm üzerine düzenlenen seferde babasıyla birlikte merkez orduda yer alan Tuluy, babası tarafından Horasan bölgesini ele geçirmekle görevlendirilmiştir. 1221 yılının Şubat ayında Merv şehrini ele geçirmiş, şehri yakıp yıktırarak yaşayan halkın çoğunu katletmiştir. Aynı yılın Nisan ayında ise kuşatma sırasında hayatını kaybeden eniştesi Tokaçar'ın intikamını almak amacıyla Nişabur'da büyük bir katliam gerçekleştirmiştir. Herat'ı da aldıktan sonra babasının ordusuyla birleşmiş, ardından ağabeyleri Çağatay ve Ögeday'a destek vermek üzere Ürgenç kuşatmasına katılmıştır. 1226 yılında hastalanan babasının vasiyeti gereği, Moğol törelerine uygun olarak babadan kalma ilk toprakların sahibi olmuş ve Moğol ordularının idaresiyle görevlendirilmiştir. Bu doğrultuda 129.000 kişilik devasa Moğol ordusunun 101.000 askeri kendisine bırakılmıştır.

İmparatorluk Naipliği ve Vefatı

Harezm seferinden döndükten sonra Cengiz Han ile birlikte Batı Xia Hanedanı'nı kuran ve bu sefere askeri destek vermeyen Tangutlar üzerine sefere katılmıştır. Tangutların başkenti Yinchuan'ın ele geçirilmesinden kısa bir süre sonra, 1227 yılının Ağustos ayında Cengiz Han hayatını kaybetmiş ve Tuluy babasının defin işlemlerini yönetmiştir. Babasının vasiyeti doğrultusunda veliaht olarak ağabeyi Ögeday seçilmesine rağmen, kurultayın toplanıp Ögeday'ın resmi olarak han ilan edildiği 13 Eylül 1229 tarihine kadar Moğol İmparatorluğu'nu naip olarak yönetmiştir. Moğol ordusunun ezici bir çoğunluğu kendi kontrolünde olmasına karşın babasının vasiyetine sadık kalmış ve Ögeday'ın Büyük Moğol Hanı olmasında hiçbir sorun çıkartmamıştır. 1231 yılında Kin Hanedanlığı'na karşı düzenlenen seferde batı kolunun komutanlığını yürütmüş, Ögeday kuzeyden saldırırken kendisi de güneyden Kin başkenti Kaifeng'i kuşatmıştır. İçkiye olan aşırı düşkünlüğü ile bilinen Tuluy, bu kuşatmanın devam ettiği sırada 9 Ekim 1232 tarihinde hayatını kaybetmiştir.

Tuluy Soyundan Gelen Hanedanlar

Tuluy soyundan gelenler, 1251 yılından itibaren Moğol İmparatorluğu'nun yönetimini tamamen ele geçirmiştir. Oğlu Möngke 1251-1259 yılları arasında, Arık Böke 1259-1264 yılları arasında ve Kubilay Han ise 1260-1294 yılları arasında Moğol İmparatorluğu'nu yönetmiştir. Aynı zamanda Kubilay Han, Çin'deki Yuan Hanedanı'nın da kurucusudur. Tuluy'un bir diğer oğlu olan Hülagû ise İlhanlılar devletinin kurucusu olmuş ve 1256-1265 yılları arasında bu devleti yönetmiştir.