Toba

Toba-tenno Kimdir ve Saltanat Yılları

Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 74. imparatoru olan İmparator Toba, Japonca adıyla Toba-tennō, 24 Şubat 1103 tarihinde dünyaya gelmiş ve 20 Temmuz 1156 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Saltanatı 1107 yılından 1123 yılına kadar sürmüştür.

Hükümdarlık ve Saray Siyaseti

Toba, İmparator Horikawa’nın uzun süre beklenen vârisi olarak doğmuş ve doğumundan kısa süre sonra veliaht ilan edilmiştir. Babası Horikawa’nın 1107 yılında ölmesi üzerine henüz çocuk yaşta tahta çıkmıştır. Bunun ardından Shirakawa saray siyasetinin en güçlü figürü hâline gelmiş ve Toba’nın hükümdarlığı boyunca gerçek siyasî nüfuz büyük ölçüde Shirakawa'nın elinde kalmıştır. Shirakawa, Toba’nın eşi olarak evlatlık kızı Fujiwara no Shōshi’yi seçmiştir. Daha çok Taikenmon-in unvanıyla bilinen Shōshi, kısa süre sonra Prens Akihito’yu dünyaya getirmiştir; bu prens ileride İmparator Sutoku olarak tahta çıkacaktır. Saray çevresinde Sutoku’nun gerçek babasının Toba değil, Shirakawa olduğu yönünde söylentiler yayılmıştır. Kaynaklara göre Toba da bu söylentilerin farkındadır. Buna rağmen Toba ile Taikenmon-in’in ilişkisi tamamen kopmamış ve çiftin ilerleyen yıllarda başka çocukları da olmuştur.

İnsei Yönetimi ve İktidar Mücadelesi

Shirakawa’nın 1129 yılında ölümünün ardından insei sistemi torunu İmparator Toba döneminde de devam etmiştir. Çağdaş kaynaklar Toba’yı, büyükbabası Shirakawa gibi güçlü iradeli ve otoriter bir hükümdar olarak tanımlamaktadır. Ancak Shirakawa’nın emekli imparator olarak fiilî iktidarı elinde tuttuğu yıllarda Toba ile büyükbabası arasında gergin bir ilişki gelişmiştir. Bu durum, Toba’nın ilerleyen dönemde Shirakawa’nın siyasî tercihlerine karşı daha mesafeli bir tutum benimsemesine yol açmıştır.

Shirakawa’nın ölümünün ardından Toba, emekli imparator makamının sağladığı siyasî ve ekonomik gücü hızla devralmıştır. İlk işlerinden biri, Shirakawa’nın başkentte kurduğu büyük hazine ve depoların kontrolünü ele geçirmek olmuştur. Bazı saray mensupları bunu eleştirse de, emekli imparator olarak otoritesini sağlamlaştırması açısından bu adım gerekli görülmüştür. Toba’nın yönetim tarzı büyük ölçüde Shirakawa’nın kurduğu insei sistemini sürdürse de bazı önemli farklılıklar barındırmaktadır. Öncelikle, Shirakawa’ya bağlı birçok danışmanı görevden alarak kendi çevresine sadık isimleri öne çıkarmıştır. Ayrıca yönetiminde, daha önce önemli rol oynayan taşra valilerinin etkisi azalmıştır. Bunun başlıca nedeni, Toba’nın geniş bir özel mülk ağı oluşturarak ekonomik bağımsızlık kazanmasıdır.

Toba’nın Fujiwara naip ailesi ile ilişkileri de büyükbabasına kıyasla daha uzlaşmacıdır. Shirakawa döneminde görevden uzaklaştırılan Fujiwara no Tadazane, kısa süre sonra yeniden saraya dönmüş ve bu gelişme çağdaş kaynaklarda olumlu karşılanmıştır. Ancak Fujiwara ailesi artık eski siyasî gücünden uzaktır ve giderek emekli imparatorun himayesine bağlı bir konuma sürüklenmektedir. Bu süreçte hem Fujiwara ailesi içinde hem de imparatorluk hanedanında ciddi bölünmeler ortaya çıkmıştır. Tadazane ile oğlu Tadamichi arasındaki anlaşmazlık derinleşirken, imparatorluk ailesinde de Toba ile Sutoku arasındaki gerilim devam etmiştir. Bu çatışmalar ilerleyen yıllarda patlak verecek Hōgen Ayaklanması olayının temel nedenleri arasında yer almıştır.