Münevver Andaç

Celile Münevver Andaç Kimdir?

Türk edebiyatı ve çeviri dünyasının en önemli isimlerinden biri olan Celile Münevver Andaç, 12 Şubat 1917 tarihinde Sofya'da dünyaya gelmiş ve 16 Mayıs 1998 tarihinde Ménerbes'te hayatını kaybetmiştir. Nâzım Hikmet, Yaşar Kemal ve Orhan Pamuk gibi dev isimlerin eserlerini Fransızcaya kazandıran ve bu başarılı çevirileri sayesinde çeşitli ödüllere layık görülen usta bir Türk çevirmendir.

Soyadının Hikayesi ve Ailesi

Münevver Andaç'ın babası Sofya'da diplomat olarak görev yapan Mustafa Celaleddin Bey, annesi ise Fransız asıllı Gabrielle Hanım'dır. Babası Mustafa Celaleddin Bey, o dönem Sofya'da askerî ataşe olan Mustafa Kemal ve elçi Fethi Okyar'ın yakın arkadaşıydı. Soyadı Kanunu çıktığı sırada Mustafa Kemal Atatürk, genç yaşta vefat eden dostu Mustafa Celaleddin'in anısını yaşatmak için kızlarına Andaç soyadını vermiştir.

Eğitim Hayatı ve Evlilikleri

Gençlik yıllarında liseyi Marsilya'daki dayılarının yanında okuyan Münevver Andaç, daha sonra İstanbul'a gelerek büyük dayısı Ali Fuat Cebesoy'un himayesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde yükseköğrenimini tamamlamıştır. 1944 yılında ressam Nurullah Berk ile dünyaevine giren Andaç'ın bu evlilikten Renan adında bir kızı dünyaya gelmiştir.

Nâzım Hikmet ile İlişkisi ve Zorlu Yıllar

1949 yılında Bursa Cezaevinde yatan halasının oğlu Nâzım Hikmet'e aşık olan Andaç, şairin tahliye olmasının ardından başlayan beraberliklerinden 1951 yılında oğlu Mehmed'i kucağına almıştır. Nâzım Hikmet 1951 yılında ülkeyi terk ettikten sonra Münevver Andaç'a pasaport verilmemiş ve polis tarafından yakın takibe alınmıştır. Mektuplaşmaların yasaklandığı bu zor süreçte, 1955 yılında Adnan Menderes'in izni çıkana kadar Nâzım Hikmet'ten yalnızca başkaları aracılığıyla haber alabilmiştir.

Polonya ve Fransa'daki Mülteci Hayatı

1961 yılında iki çocuğuyla birlikte ülkeyi terk eden Andaç, o sırada Moskova'da yaşayan ve kendinden 30 yaş küçük Vera Tulyakova ile evlenmiş olan Nâzım Hikmet ile Varşova'da buluşmuştur. Şairin artık birlikte olamayacaklarını söylemesi üzerine Münevver ve oğlu Mehmed, Varşova'da kalarak zor koşullar altında mülteci hayatı yaşamışlardır. Bu dönemde Varşova Üniversitesinin Türkoloji bölümünde okutmanlık yapan Andaç, 1973 yılında Paris'e yerleşmiştir. Paris'te Gallimard Yayınevi için kitap tercümeleri yapan ve Fransız hükûmeti mahkemesinde resmi çevirmen olarak uzun yıllar hizmet veren Andaç, emekli olana kadar bir resim-halı galerisinde çalışarak geçimini sağlamıştır.

Çeviri Başarıları ve Vefatı

Nâzım Hikmet'in birçok eserinin yanı sıra Yaşar Kemal ve Orhan Pamuk'un kitaplarını da Fransızcaya kazandıran Münevver Andaç, Yaşar Kemal'in İnce Memed 3 çevirisiyle 1987 yılında Fransız Çevirmenler Derneği Çeviri Büyük Ödülü'nü kazanmıştır. Yaşamının son döneminde yakalandığı akciğer kanseri nedeniyle 16 Mayıs 1998 tarihinde hayata gözlerini yummuştur.