IV. Edward

IV. Edward, 28 Nisan 1442 tarihinde Fransa'nın Rouen, Normandiya bölgesinde dünyaya gelmiştir. Hayatı boyunca 1461 ile 1470 yılları arasında birinci kez, 1471 ile 1483 yılları arasında ise ikinci kez olmak üzere İngiltere kralı olarak hüküm sürmüştür.

Kraliyet tahtını ele geçirmeden önce 4. York Dükü, 7. March Kontu, 5. Cambridge Kontu ve 9. Ulster Kontu unvanlarını taşımıştır. İngiltere Güller Savaşı dönemi içinde 1461 yılında Lancaster Hanedanı yerine gelen yeni York Hanedanı'ndan olan ilk İngiltere kralıdır. Hükümdarlık döneminin ilk yarısı, Lancaster Hanedanı'nın yerine York Hanedanı'nın geçmesi ile ilişkili sosyal ve politik karışıklıklar sebebiyle çok kötü geçmiştir. Ancak 1471 yılında Lancaster Hanedanı'nı tutanlara karşı kazandığı karar verici bir galibiyetten sonra ülkeyi sulh ve sükun içinde idare etmeye başlamıştır. Bu barışçıl yıllar, 1483 yılında aniden ve beklenmedik bir nedenle ölmesine kadar devam etmiştir.

İngiltere Krallık Tahtında Meşru Hakkı

Edward Yorklu'nun babası Richard, 3. York Dükü'nün ikinci oğlu idi. Babası Richard ve Edward'ın İngiltere krallık tahtına geçebilmek için gayet güçlü meşru kalıtsal hakları bulunmaktaydı. Doğrudan doğruya 1327–1377 döneminde İngiltere Kralı olarak hüküm sürmüş olan III. Edward'ın hayatta kalan dördüncü oğlu olan Edmund Langleyli, 1. York Dükü onların ataları idi. Diğer taraftan Lancaster Hanedanı mensubu kralların ataları III. Edward'ın hayatta kalan üçüncü oğlu olan John Gauntlu, 1. Lancaster Dükü idi. Veraset kurallarına göre üçüncü erkek çocuk dördüncüye tercih edildiğinden Lancaster Hanedanı meşru kabul edilmekteydi. Fakat York Hanedanı'nı tutanlar, III. Edward'ın hayatta iken ölen ikinci oğlu Lionel Antwerpli, 1. Clareance Dükü'nü de bu yarışmaya sokmaktadırlar. Lionel'in kızı Anne de Mortimer'in, Richard 3. York Dükü'nün annesi olması sebebiyle, York Hanedanı'nın da Lancasterlılar kadar güçlü ve haklı meşruluk iddiaları olduğu savunulmuştur.

Edward Yorklu, babasının hayatta kalan dört oğlundan en yaşlısı idi. Kendinden küçük kardeşi Edmund, Rutland Kontu ile babaları Richard, 30 Aralık 1460 tarihinde yapılan Wakefield Muharebesi'nde ölmüşlerdir. Bu ölüm sonucunda Edward Yorklu, York Hanedanı'nın hayatta kalan en büyük ferdi olmuştur.

İlk Kez Tahta Çıkması

İngiltere Güller Savaşı'nın başlangıcında 22 Mayıs 1455 tarihinde yapılan Birinci St. Albans Muharebesi'nde Edward'ın babası, kuzeni Richard Neville, 16. Warwick Kontu'nun yardımıyla Lancaster Hanedanı ordusunu büyük bir mağlubiyete uğratmıştır. 1360 yılında Richard Yorklu taht hakkını ilan etmiş ve savaş kızışmıştır. 30 Aralık 1460 tarihindeki Wakefield Muharebesi'nde mağlup olup hayatını kaybetse de, hak savunuculuğu oğlu Edward Yorklu'ya geçmiştir.

Edward Yorklu ve kuzeni Warwick Kontu, Lancaster Kralı'na karşı bir dizi muharebe gerçekleştirmiştir. 7 Temmuz 1460 tarihindeki Northampton Muharebesi'nde Yorklular galip gelerek Lancaster Hanedanı mensubu İngiltere Kralı VI. Henry'yi esir almışlardır. Fakat esir düşen kralın karısı Margaret Anjulu Lancasterlilerin başına geçerek savaşa devam etmiştir. 2-3 Şubat 1461 tarihindeki Mortimer's Cross Muharebesi'ni Yorklular kazanırken, 17 Şubat 1461 tarihindeki İkinci St. Albans Muharebesi'ni Lancaster Hanedanı kazanmış ve VI. Henry'yi kurtarmışlardır. Buna rağmen güneydeki Yorklular ordusu 26 Şubat 1461'de başkent Londra'yı ele geçirerek büyük bir prestij ve mali güç elde etmiştir. Ardından 29 Mart 1461'deki Towton Muharebesi'nde de Yorklular büyük bir galibiyet almıştır.

Mart 1461'de Londra'da bulunan komutan Richard Neville, Edward Yorklu'yu IV. Edward adı ile İngiltere Kralı olarak ilan etmiş ve 28 Haziran 1461'de taç giyme töreni düzenlenmiştir. 1461 yılı boyunca Lancasterlileri silmek için kampanyaya girişen IV. Edward bunda muvaffak olmuştur. Lancasterlilerin katıldığı en son muharebe 15 Mayıs 1464 tarihinde Hexham Muharebesi olarak gerçekleşmiştir. Bu muharebede Lancasterliler bozguna uğratılmış ve ciddi direnişler ortadan kalkmıştır. Sabık kral VI. Henry kaçıp Peninne Dağları'nda saklansa da 2 yıl sonra yakalanmış ve Londra Kulesi'nde hapse atılmıştır.

Bu sırada 19 yaşında olan IV. Edward büyük bir askeri yetenek göstermiştir. Fizik bakımından gösterişli ve yakışıklı bir delikanlı olan kral, insanlara yakınlık ve sevgi göstermesiyle tanınmıştır. Boyu 1.93 cm olup, günümüze kadar gelmiş geçmiş İngiltere, İskoçya ve Büyük Britanya kralları arasında en uzun boylu olanı olma unvanını taşımıştır.