III. Ivan

Büyük İvan Kimdir ve Rusya Tarihindeki Yeri

Rusya tarihindeki en uzun süre tahtta kalan hükümdarlardan biri olan İvan Vasilyeviç, ya da yaygın bilinen adıyla Büyük İvan, 22 Ocak 1440 tarihinde Moskova'da dünyaya gelmiştir. 1462 ile 1505 yılları arasında Moskova büyük prensi olarak görev yapan bu lider, Rus topraklarının önemli bir bölümünü tek bir yönetim altında toplamayı başarmıştır. Ukrayna'nın bir kısmını Polonya-Litvanya'dan geri alan İvan, aynı zamanda Altın Orda Devleti'nin egemenliğinden kurtulmayı başarmış ve merkezi bir Rus devletinin sağlam temellerini atmıştır.

Çalkantılı İlk Yılları ve Tahta Giden Yol

İvan, Moskova büyük prensi olan babası Kör Vasili lakaplı II. Vasili'nin yandaşları ile onlara başkaldıran amcaları arasındaki şiddetli iç savaşın doruğa ulaştığı dönemde doğdu. Babası 1446 yılında kuzeni tarafından tutuklatılıp kör edildikten sonra küçük İvan bir süre manastırda gizlendi. Daha sonra güvenli bir yere kaçırılsa da aynı yıl babasını elinde tutanlara geri verildi. Vasili'nin kısa süre sonra serbest kalmasının ardından Tver büyük prensinin kızıyla nişanlanan İvan, 1452 yılında bu evliliği gerçekleştirdi. Henüz kâğıt üzerinde 12 yaşındayken, babasının hükümdarlığının son yıllarında iç düşmanların kalıntılarıyla savaşmak üzere kuzeye gönderilen birliklerin komutanlığına getirildi. On sekiz yaşına geldiğinde ise güneydeki Altın Orda Devleti'ne karşı düzenlenen bir seferi bizzat yönetti. Babası II. Vasili'nin 27 Mart 1462 tarihinde hayatını kaybetmesi üzerine tahta geçerek büyük prens oldu.

Hükümdarlık Dönemi ve Bizans İle Evlilik Bağı

İvan'ın hükümdarlığının ilk yılları hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Doğu komşusu Kazan Hanlığı'na karşı genellikle başarıyla sonuçlanan birkaç küçük akın düzenlemenin dışında, devletin iç işleriyle yakından ilgilendi. Çocuk yaşta evlendiği ilk karısı 1467 yılında ona tek bir oğul bırakarak, büyük bir olasılıkla zehirlenerek hayatını kaybetti. Bu durum hanedanın sürekliliğini tehlikeye attığı için yeni bir evlilik yapılması zorunluluğunu doğurdu. 1469 yılında Kardinal Bessarion Roma'dan bir mektup getirerek İvan'a, vesayeti altındaki öğrencisi ve son Bizans imparatoru XI. Konstantinos'un kardeşi Thomas Paleologos'un kızı Zoi Palaiologina ile evlenmesini teklif etti. Moskova'ya gelen Zoi burada Sofia adını aldı ve büyük bir ihtimalle Ortodoksluğu benimserken, üç yıl sonra Kremlin'de İvan ile evlendi. Gerçekleşen bu evlilik, Üçüncü Roma, Moskova görüşünü daha da pekiştirdi.