II. Bayezid

Osmanlı İmparatorluğu'nun Sekizinci Padişahı: II. Bayezid

II. Bayezid veya divan edebiyatındaki mahlasıyla Adlî, Osmanlı İmparatorluğu'nun sekizinci padişahıdır. 3 Aralık 1447 tarihinde Dimetoka Sarayı'nda, Fatih Sultan Mehmed ve Gülbahar Hatun'un oğlu olarak dünyaya gelmiştir. 22 Mayıs 1481 tarihinde babasının ölümü üzerine tahta çıkmış ve 24 Nisan 1512'de tahttan indirilinceye kadar imparatorluğu yönetmiştir. Tahta geçtiğinde 2.214.000 kilometrekare olan imparatorluk toprakları, ölümünde yaklaşık 2.375.000 kilometrekareye ulaşmıştır.

Alternatif Adları ve Unvanları

Sultanın ismi Latin harfli Türkçe metinlerde Beyazıt, Beyazıd, Bayezit, Bayezıd gibi değişik imlâlar ile yazılsa da bütün Osmanlıca yazıtlarda Bâyezid olarak geçmektedir. Türk Dil Kurumu günümüzde Beyazıt ve Bayezit şeklindeki yazımları benimsemiştir. Modon fetihnamesinde ise Emîru'l-Mü'minîn, Sultânu'l-Guzât ve'l-Mücâhidîn, Nâsiru's-Seriat ve'l-Milleti ve'd-Dîn ve Giyâsu'l-İslâm ve Mu'înu'l-Müslimîn Sultân Bâyezîd unvanlarıyla anılmıştır.

Padişahlık Öncesi ve Amasya Yılları

II. Bayezid'in doğum tarihi tarihçiler arasında tartışmalıdır; güvenilir bibliyografyalarda bu tarih Aralık 1447 veya Ocak 1448 olarak verilmektedir. İstanbul'un Fethi'nden sonra yedi yaşlarındayken Hadım Ali Paşa danışmanlığında Amasya valisi olmuştur. O dönemin en ünlü ilim insanlarından dersler almış, Şeyh Yavsî'den İslami ilimler öğrenmiştir. Ayrıca matematik, felsefe tahsili almış, Şeyh Hamdullah'tan hat dersleri görmüş; Arapça, Farsça, Çağatay lehçesi ve Uygur alfabesini öğrenmiştir. Sancakbeyi olarak 27 yıl Amasya'da kalmış, 1473 Otlukbeli Muharebesi'nde sağ kol kumandanı olarak görev yapmıştır. Şehzadelik döneminde afyon kullanımı nedeniyle babası Fatih Sultan Mehmed tarafından ikaz edilmiş ve Sadrazam Karamanî Mehmed Paşa'nın toprak reformu kanunnamesine karşı çıkmıştır.

Taht Mücadelesi ve Cem Sultan Olayı

1481 yılında babasının ölümüyle tahta çıkan II. Bayezid, kardeşi Cem Sultan'ın iktidarını tanımamasıyla karşı karşıya kalmıştır. Bursa'da kendi adına hutbe okutup para bastıran Cem Sultan, Yenişehir Muharebesi'nde yenilgiye uğramıştır. Kahire'ye kaçan ve Memlûkler'in yardımıyla yeniden saldıran Cem Sultan başarısız olunca Rodos Şövalyeleri'ne, ardından Papalık'a sığınmıştır. Bu durum, II. Bayezid'in Otranto'dan çekilmesine ve Avrupa seferlerinin engellenmesine yol açmıştır.

Askeri Seferler ve Dış Politika

1483 yılında ilk büyük seferini yapan Bayezid, Hersek Düklüğü'nü ilhak etmiştir. 1484 yılında Boğdan Seferi ile Kili ve Akkerman'ı fethederek Karadeniz'deki mutlak egemenliği pekiştirmiş ve Kırım Hanlığı ile kara bağlantısını kurmuştur. 1485-1491 yılları arasındaki Osmanlı-Memlûk Savaşı savaş öncesi sınırlara dönülmesiyle bitmiştir. 1492'de Belgrad'ı kuşatan sultan, 1493'te Macaristan Krallığı ile yapılan Krbava Muharebesi'nde kesin zafere ulaşmıştır. Aynı yıl başlayan Osmanlı-Lehistan Savaşı zaferle sonuçlanmış ve 120 yıllık barış dönemi başlamıştır. 1499'daki Sapienza Deniz Muharebesi'nde Venediklileri yenerek Osmanlı'nın ilk açık deniz zaferini kazanmış ve İnebahtı'yı fethetmiştir. 1501'de Papalık, Fransa, Venedik ve Ceneviz ittifakının Midilli Adası kuşatması başarısız olmuştur.

Şahkulu İsyanı ve Tahttan İndirilme

1501'de İran'da kurulan Safevî Devleti'nin hükümdarı Şah İsmail, Dulkadiroğulları Beyliği üzerine yürümüş ve Anadolu'daki Şii etkisini artırmıştır. Safevîlerin görevlendirdiği Şahkulu, 1511 yılında Şahkulu İsyanı'nı başlatmıştır. İsyanı bastırmakla görevlendirilen Sadrazam Hadım Ali Paşa savaşta aldığı yaralarla hayatını kaybetmiş, Şahkulu da öldürülmüştür. Bu süreçte halkın ve yeniçerilerin desteğini alan Şehzade Selim Konstantiniyye'ye yürürmüş, babası II. Bayezid'i tahttan çekilmeye zorlamıştır. Sürgüne gönderilen II. Bayezid, yolculuk sırasında Havsa'da hayatını kaybetmiştir.