İsmail Paşa

İsmail Paşa'nın Hayatı ve Kökeni

İsmail Paşa, 31 Aralık 1830 tarihinde Kahire'de dünyaya geldi ve 2 Mart 1895 tarihinde İstanbul'da yaşamını yitirdi. Kendisi, Kavalalı İbrahim Paşa'nın oğluydu. Paris'te eğitim aldıktan sonra Avrupa'da çok sayıda diplomatik görevde bulundu. Amcası Said Paşa'nın vefat etmesinin ardından 1863 yılında Mısır valisi unvanını aldı.

Mısır'da Hidivlik Makamı ve Süveyş Kanalı

1865 yılında Osmanlı padişahı Abdülaziz'den aldığı ferman sayesinde valiliğin babadan oğula geçmesini güvence altına aldı. 1867 tarihinde Hidiv unvanına kavuşarak Mısır'ın iç işlerini yönetme konusunda serbestlik kazandı. Tamamen bağımsız bir devletin lideri gibi hareket ederek Kasım 1869 tarihinde Süveyş Kanalı'nın açılışı için muazzam törenler düzenledi ve Avrupa'nın önde gelen devlet adamlarını bu etkinliğe davet etti.

Yenilikler ve Temsilciler Meclisi

Mısır'a kazandırdığı en büyük yeniliklerden bir tanesi, Kasım 1866 tarihinde kurulan temsilciler meclisi oldu. Mecliste çoğunluğu elinde bulunduran köy başkanları hem kırsal bölgelerde hem de merkezi hükûmet üzerinde giderek artan bir etkinlik kazandı. İsmail Paşa'nın kaynak bulmak amacıyla 1871 tarihinde çıkardığı ve bir süre sonra kaldırdığı yasa, 1876 yılında meclisin önemli rolüyle yeniden yürürlüğe kondu. Bu yasa, altı yıllık toprak vergisini peşin ödeyen kişilere mülkiyet ve vergi bağışıklığı gibi önemli haklar tanıyordu.

Sudan Politikası ve Askeri Girişimler

Sudan'ı tamamen Mısır'ın denetimi altına sokmak isteyen İsmail Paşa, bu büyük girişimi askeri ve idari açıdan denetlemek üzere Avrupalı ve Amerikalı uzmanlar işe aldı. Bu uzmanların olası entrikalardan uzak duracağını umuyordu. Bu amaç doğrultusunda bazı ilerlemeler kaydetse de, güneyde yeni bir il oluşturmayı başaramadı. Ancak bu girişimler, daha sonra bölgedeki milliyetçiliğin en önemli hedeflerinden biri haline gelecek olan Nil Vadisinin siyasi birliği düşüncesinin temelini oluşturdu.

Dış Borç Krizi ve Görevden Alınma

İsmail Paşa'nın yönetimi döneminde izlenen politikalar devasa harcamalar gerektiriyordu ve bu paraların büyük kısmı Avrupalı bankerlerden temin ediliyordu. Göreve geldiğinde 7 milyon sterlin olan dış borçlar, 1876 yılında yaklaşık 100 milyon sterline ulaştı. Alacaklı devletlerin yoğun baskısı neticesinde Düyun-ı Umumiye İdaresi kuruldu. Önerilen bazı önlemler ülke içindeki egemenliğini sarsacak nitelikte olduğu için İsmail Paşa bu komisyonla tam anlamıyla iş birliğine yanaşmadı. Sonuç olarak, Osmanlı padişahı II. Abdülhamid, bazı Avrupalı devletlerin baskıları sonucunda İsmail Paşa'yı Haziran 1879 tarihinde görevden aldı.