I. Andronikos Komnenos

I. Andronikos Komninos, Yunanca adıyla Ανδρόνικος Α’ Κομνηνός, 1118 yılında Konstantinopolis'te dünyaya gelmiştir. İmparator I. Aleksios ve İrini Dukena'nın oğlu sebastokratōr İsakios Komninos'un soyundan gelen bu figür, Komninos Hanedanı'nın son temsilcisi olma özelliğini taşımaktadır. Devlet düzeninde köklü reformlar yapmaya çalışmış olsa da Batı Hristiyanlığına karşı sergilediği büyük düşmanlık, Norman istilasını kaçınılmaz bir şekilde hızlandırmıştır.

İmparatorluk Öncesi Çalkantılı Yaşamı

Andronikos Komninos gençlik yıllarında hem akıl hem de vücut bakımından son derece yetenekli bir insandı. Son derece yakışıklı, inandırıcı bir hitabete sahip, hareketli, zorluklara dayanıklı ve cesur bir askeri general ile siyaset adamıydı; ancak ahlaki bakımdan bazı zayıflıkları bulunuyordu. Askeri kariyeri boyunca eğlenceden geri kalmadı ve 1141 yılında Selçuklular tarafından esir alınarak bir yıl boyunca onların elinde kaldı. Fidyeyi ödemeden Konstantinopolis'e dönerek kuzeni İmparator I. Manuil'in sarayında yaşamaya başladı ve yeğeni prenses Evdoksiya'yı baştan çıkararak metresi haline getirdi. 1152 yılında askeri bir komutanlıkla Kilikya'ya giden Andronikos, Mopsuesta kuşatmasında başarısız olunca başkente geri döndü.

İkinci kez bir themaya askeri vali olarak atansa da bu görevi de yarım bırakarak Konstantinopolis'e döndü. Burada Evdoksiya'nın erkek kardeşlerinin kurduğu pusudan şans eseri kurtuldu. 1153 yılında imparator aleyhine düzenlenen bir komploya katıldığı anlaşıldı ve uzun hapis cezasına çarptırıldı. On iki yıl süren hapis hayatının ardından, 1165 yılında serüvenli bir kaçışla Galiçya'daki Prens Yaroslav'ın sarayına sığındı. Prens ile İmparator I. Manuil arasında arabuluculuk yaparak imparatorun yeniden desteğini kazandı ve bir Rus ordusuyla Macaristan seferine katıldı. Ancak 1169'da I. Manuil'in halef olarak seçtiği kişiye sadakat yemini etmediği için araları açıldı ve Kilikya theması valisi olarak sürgüne gönderildi.

İmparatorun gazabından kaçmak için Antakya Prensi Raymondo'ya sığınan Andronikos, burada prensin kızı ve İmparatoriçe Antakyalı Maria'nın kız kardeşi olan Prenses Filippa'ya aşık olup onu baştan çıkardı. Onur meselesi haline gelen bu durum üzerine Kudüs'e kaçarak Haçlılar Devleti Kralı I. Amalrik'in sarayına sığındı ve Beyrut valisi oldu. Kudüs'te ölmüş kralın dul karısı Theodora Komnini ile karşılaştı ve onu da baştan çıkardı. İkilinin başkentin gazabından kaçmak için başlattığı serüvenli yolculuk; Şam'a, İran üzerinden Türkistan'a, Hazar Denizi etrafından Kafkaslara ve nihayet Karadeniz kıyısındaki Ünye kalesine kadar uzandı. Ünye'de bulunmadığı bir sırada Trabzon theması valisi kaleyi basarak Theodora ve çocuklarını esir alıp Konstantinopolis'e gönderdi. Ailesini kurtarmak için 1180 yılında başkente gelen Andronikos, zincire vurulmuş halde İmparator'un huzuruna çıkarak af diledi ve yeniden Ünye'ye sürgüne gönderildi.

İmparatorluk Yılları ve Çöküş

1143-1180 yılları arasında hüküm süren İmparator I. Manuil'in ölümünün ardından, halk tarafından sevilmeyen dul imparatoriçe Antakyalı Maria'nın naip olmasına karşı çıkan Andronikos, 1182 baharında bir ordu toplayarak küçük yaştaki II. Aleksios'u koruma bahanesiyle Konstantinopolis'e girdi ve iktidarı ele geçirdi. Bu hamlenin en büyük sonuçlarından biri, Venedikli ve Cenevizli Batılıların kentte toplu halde katledilmesi oldu. Hemen ardından imparatoriçe Maria'yı da öldürten Andronikos, 1183 yılının Eylül ayında Aleksios ile birlikte taç giydi ve iki ay sonra çocuk imparatoru boğdurttu. Zorbalığına hukuki bir kılıf uydurmak amacıyla Aleksios'un 13 yaşındaki dul karısı Fransalı Agnes ile evlendiğinde kendisi 65 yaşındaydı.

Başkenti adeta bir kan gölüne çevirmesine rağmen yozlaşmış siyasi sistemde önemli reformlara imza attı. Mevki ve makam satışlarını yasakladı, rüşvet alan görevlileri cezalandırdı ve en önemlisi büyük feodal soyluların ile toprak sahiplerinin gücünü kırarak eyaletlerdeki yaşam koşullarını iyileştirdi. Doğu Kilisesi'nin bağımsızlığını vurgulayıp Batı yanlısı siyasete karşı çıkarak Batı Hristiyanlarının düşmanlığını pekiştirdi. Macar kralı III. Béla dul imparatoriçenin intikamı için toprakları yağmalarken, II. Guglielmo komutasındaki Sicilya Normanları Ağustos 1185'te Selanik'i ele geçirdi. Normanların yaklaşması üzerine başkentte büyük bir ayaklanma patlak verdi; II. İsaakios imparator ilan edilirken, I. Andronikos Komninos öfkeli isyancılar tarafından öldürüldü.