Herakleios (yaşlı)

Tarih Sahnesine Çıkışı ve Askeri Kariyeri

Herakleios (yaşlı), Doğu Roma yani Bizans İmparatorluğu'nun 610 ile 641 yılları arasında hükümdarlık yapacak olan ünlü İmparator Herakleios'un babası ve aynı zamanda yetenekli bir Bizans generalidir. 580'li yıllarda Sasani İmparatorluğu'na karşı yürütülen savaşlarda askeri yetenekleriyle adını duyurmayı başaran Yaşlı Herakleios, Solachon Muharebesi'nde Filippikos'un emrinde, muhtemelen Sisarbanon Muharebesi'nde ise Comentiolus'un komutası altında bir ast general ya da hipostrategos olarak hizmet vermiştir. Yaklaşık 595 yılına gelindiğinde, İmparator Mauricius tarafından Samuel Vahewuni ile Atat Khorkhoruni liderliğindeki bir Ermeni isyanını bastırmak amacıyla magister militum per Armeniam unvanıyla görevlendirilmiştir. Yaklaşık 600 yılında ise Afrika Eksarhı olarak atanmış ve 608 yılında oğluyla birlikte gaspçı Phocas'a karşı büyük bir isyan başlatmıştır. Kuzey Afrika'yı üs olarak kullanan Genç Herakleios'un Phocas'ı devirmesiyle birlikte, yüzyıl boyunca Doğu Roma İmparatorluğu'nu yönetecek olan köklü Herakleios Hanedanı resmen kurulmuştur. Yaşlı Herakleios, oğlunun imparatorluk tahtına çıktığı müjdesini almasından hemen sonra hayatını kaybetmiştir.

Kökeni ve Etnik Kimliği

Yaşlı Herakleios, muhtemelen Ermeni kökenli olup erken yaşlarından itibaren hem Ermenice hem de Yunanca olmak üzere iki dilli olarak yetişmiştir. Bu köken bilgisi, kendisini bir Bizans Ermenisi olarak tanımlayan Teofilakt Simokata'nın kaleme aldığı metinlerden çıkarılmaktadır. Kaynaklarda kendi doğduğu kentten doğrudan bahsedilmese de, Mary ve Michael Whitby çifti onun o dönemde magister militum per Armeniam görevini yürüttüğünü öne sürmektedir. Eğer bu iddia doğruysa, kendisinin kenti Ermenistan bölgesindeki Roma askeri kuvvetlerinin ana merkezi konumunda bulunan ve stratejik açıdan büyük önem taşıyan Theodosiopolis yani modern adıyla Erzurum'dur. Bu kent, imparatorluğun kuzeydoğu sınırını koruyan ana ordu kalesi olması nedeniyle Bizans ile Pers devletleri arasındaki mücadelelerin odak noktası olmuştur. İmparator I. Anastasius ve I. Justinianus dönemlerinde kentin tahkimatları güçlendirilmiş ve yeni savunma yapıları inşa edilmiştir. Yaşlı Herakleios'un doğrudan soy bağı kesin olarak bilinmese de modern tarihçiler bu konuda çeşitli teoriler öne sürmüştür. Cyril Mango, 5. yüzyılda yaşamış olan Romalı general Edessalı Herakleios'un soyundan geldiği teorisini savunurken, Sebeos'un Tarih adlı eserindeki ifadeler onun Arsak kökenli olduğunu düşündürmektedir. Bu yaklaşım Alexander Vasiliev ve Irfan Shahîd tarafından muhtemel görülmüş, Cyril Toumanoff tarafından ise kuvvetle desteklenmiştir. Öte yandan Nikiû piskoposu İoannis ile Konstantinos Manasses, Genç Herakleios'u bir Kapadokyalı olarak tanımlamış olup bu durum soydan ziyade doğum yerini işaret ediyor olabilir.

Ailesi ve Akrabalık Bağları

Konstantinopolis Patriği I. Nikiforos'un kaleme aldığı Historia syntomos adlı eserde, Yaşlı Herakleios'un Gregoras adında ve Nicetas'ın babası olan tek bir kardeşinden söz edilmektedir. Günah Çıkartıcı Theofanis ise Epiphania'yı İmparator Herakleios'un annesi ve dolayısıyla Yaşlı Herakleios'un eşi olarak kaydetmiştir. Teofilakt, Nikiû piskoposu İoannis, I. Nikiforos, Theofanis, Agapius, Suda, Georgios Kedrenos, İoannis Zonaras, Süryani Mihail, 1234 Vakainâmesi ve Nikiforos Kallistos Ksantopulos gibi pek çok önemli kaynak, Yaşlı Herakleios'un İmparator Herakleios'un babası olduğunu açıkça doğrulamaktadır. Her ne kadar imparatorun kardeşleriyle aynı cümlede doğrudan adından bahsedilen bir metin bulunmasa da, onun babası olduğu kesin bir gerçek olarak kabul edilmektedir. Yaşlı Herakleios'un kesin olarak kanıtlanmış kardeşi ise Theodore isimli kişidir. Genç Herakleios'un küçük kız kardeşi Maria ise I. Nikiforos tarafından kaydedilmiş ve Genç Herakleios'un eşi olacak olan Martina'nın annesi şeklinde tanımlanmıştır. Buna karşın Kedrenos ile Süryani Mihail, Martina'yı Genç Herakleios'un adı günümüze ulaşmayan erkek kardeşinin kızı olarak aktardığından bu akrabalık ilişkisinde bazı soru işaretleri bulunmaktadır. Son olarak Theofanis, Genç Herakleios'un kardeşi olarak 652 veya 653 yıllarında Heliopolis yani modern Baalbek şehrinde hayatını kaybeden bir başka Gregoras'tan bahsetmektedir. Bu kardeşin adı başka hiçbir kaynakta geçmemektedir ve Theofanis'in bu Gregoras ile imparator arasındaki bağı yanlış yorumlamış olması muhtemeldir.