Güney Vietnam

Güney Vietnam Devleti ve Kuruluş Süreci

Vietnam Cumhuriyeti, uluslararası alanda bilinen adıyla Güney Vietnam; 1954 ile 1975 yılları arasında Vietnam'ın güneyinde varlık göstermiş olan bir devlettir. Tarihsel süreçte 1954-1955 yılları arasında Vietnam Devleti, 1955-1975 yılları arasında Vietnam Cumhuriyeti ve son olarak 1975-1976 yılları arasında Güney Vietnam Cumhuriyeti adlarıyla anılmıştır.

Cenevre Konferansı ve Siyasi Yapılanma

Cenevre Konferansı ertesinde, 20 Temmuz 1954 tarihinde Vietnam'ın 17. paralel sınır kabul edilerek ikiye bölünmesi bu devletin doğum yeri oldu. Bu ayrılıktan doğan iki devletten biri olan Güney Vietnam'da Saygon Hükûmeti Başkanı Ngo Dinh Diem yönetimi ele geçirdi. İmparator Bao Dai ile anlaşmazlık yaşayan başbakan, düzenlediği bir referandumla ekim 1955'te imparatorun tahttan inmesini sağladı ve kendisini devlet başkanı ilan etti. 4 Mart 1956 tarihinde seçilen bir kurucu meclis, 7 Temmuz 1956'da son biçimini alan anayasayı kabul etti. Bu anayasa ile birlikte ABD'nin desteklediği otoriter bir rejim kuruldu.

İç Karışıklıklar ve Muhalefet Hareketleri

Yeni kurulan rejim, Amerikalı eğitmenlerin yönetiminde yeniden örgütlenen Güney Vietnam ordusunun yardımıyla siyasi-dini mezhepleri tasfiye etti ve kuzeydeki Ho Chi Minh rejiminden kaçan 850 bin mülteciyi yerleştirmeye çalıştı. Ancak yönetim, hem ekonomik hem de siyasi alanlarda çeşitli muhalefet hareketleriyle karşı karşıya kaldı. Gelişen ABD etkisi, Katoliklik ve Ngo Dinh Diem'in otoriter yönetimine karşı komünist olmayan milliyetçiler ile Budistlerin muhalefet hareketleri güç kazandı. Özellikle Mekong Deltası ve Ca Mau Yarımadası'nda etkili olan bir gerilla hareketini yöneten Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi'nde toplanan komünistler, 1960'ların başından itibaren Saygon hükûmetine karşı ciddi bir muhalefet odağı haline geldi.

Askeri Darbeler ve ABD'nin Doğrudan Müdahalesi

1 Kasım 1963 tarihinde gerçekleştirilen askeri darbe, Ngo Dinh Diem'in devrilmesi ve öldürülmesiyle sonuçlandı. Bu tarihten itibaren ülke derin bir siyasi karışıklık içine sürüklendi ve 1965 yılına kadar özellikle askerlerin ağırlıkta olduğu çok sayıda hükûmet birbirini izledi. Bu dönemde Katoliklerle Budistler arasındaki nüfuz mücadelesi de ön plana çıktı. 1965'te sayıları 150 bine ulaşan Vietkong gerillaları Saygon rejimini tehdit etmeye başlayınca, ABD Vietnam Savaşı'na daha doğrudan müdahil oldu. Daha önce askeri donanım, mali yardım ve danışmanlar aracılığıyla destek veren ABD, Şubat 1965'te Kuzey Vietnam'a karşı yoğun bir hava bombardımanı başlattı. 1968 başlarında Güney Vietnam'daki ABD askerlerinin sayısı 500 bine ulaştı.

Siyasi İstikrarsızlık ve Vietnamlaştırma Politikası

Haziran 1965'te devlet başkanı olan Nguyen Van Thieu liderliğinde bir ulusal yönetim konseyi kuruldu. Yeni yönetim Fransa ile diplomatik ilişkileri kesti ve rüşvete karşı mücadele başlattı. Ancak siyasi istikrarsızlık, ülke yönetiminin yavaş yavaş Amerikalıların eline geçmesine yol açtı. Toplumsal alanda Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi'nin 1969'da kurduğu Güney Vietnam Geçici Devrim Hükûmeti'nin toprak dağıtım politikalarına karşı, 1970'te köylüleri rejime bağlamayı amaçlayan bir tarım reformu başlatıldı. Nguyen Van Thieu, Richard Nixon'un Vietnamlaştırma politikasını başarıya ulaştırmak için gerekli bir istikrar unsuru olarak kabul edilerek Washington'un tam desteğini aldı ve 1971'deki seçimlerde oyların yüzde 94'ünü alarak tekrar seçildi. Ancak 1972'deki Kuzey Vietnam saldırısı, Vietnamlaştırma politikasının başarısızlığını gözler önüne serdi. 27 Ocak 1973 tarihinde Paris'te taraflar arasında anlaşma sağlansa da, Thieu yönetimi bu anlaşmanın uygulanmasını engelledi.

Güney Vietnam'ın Sonu ve Ülkenin Birleşmesi

Güney Vietnam 1974'te savunamadığı uzak askeri mevzileri terk etmeye başladı. Ocak 1975'te başlayan nihai Kuzey Vietnam saldırısı karşısında Güney Vietnam kuvvetleri direniş göstermedi ve birlikler hızla ilerledi. Nguyen Van Thieu 21 Nisan 1975'te istifa ederek Tayvan'a sığındı. 30 Nisan 1975 tarihinde Vietkong birlikleri dirençle karşılaşmadan başkent Saygon'a girdi ve kalan hükûmet yetkilileri kayıtsız şartsız teslim oldu. Geçici askeri yönetimin kurulmasının ardından, 2 Temmuz 1976 tarihinde Vietnam resmen birleşti.

Güney Vietnam Liderleri

Ngo Dinh Diem (1955-1963)

Duong Van Minh (1963-1964)

Nguyen Khanh (1964)

Phan Khac Suu (1964-1965)

Nguyen Van Thieu (1965-1975)

Tran Van Huong (1975)

Duong Van Minh (1975)