Dmitri Donskoi

Aziz Dmitri İvanoviç Donskoy ya da bilinen diğer adlarıyla Dimitrii, Demetrius ve Don'lu Dmitri, 12 Ekim 1350 tarihinde Moskova'da dünyaya gelmiştir. II. İvan'ın oğlu olan bu önemli tarihi figür, 1359 yılından itibaren Moskova Büyük Prensi ve 1363 yılından ölümüne kadar ise Vladimir Büyük Prensi olarak hüküm sürmüştür. Rusya'daki Moğol otoritesine açıkça meydan okuyan ilk Moskova prensi olma özelliğini taşımaktadır. Kendisine verilen Donskoy yani Don'un takma adı, Don Nehri üzerinde gerçekleşen ve Tatarlara karşı büyük bir zaferle sonuçlanan 1380 yılındaki Kulikovskaya Muharebesi'ni ifade etmektedir. Aynı zamanda 19 Mayıs'ta kutlanan ziyafet günüyle Ortodoks Kilisesi tarafından bir Aziz olarak kabul edilmiştir.

Erken Dönem Hükümdarlığı ve Moskova'nın Yükselişi

Dmitri, Moskova Prensliği tahtına henüz 9 yaşındayken yükselmiştir. Çocukluk döneminde hükûmeti Rusya Metropoliti Aleksey yönetmiştir. 1360 yılında Altın Orda Devleti Hanı, Rus prensirlikleri içindeki en değerli konum olan Vladimir Prensliği'ni Nizhniy Novgorod'lu Dmitri Konstantinoviç'e devretmiştir. Ancak 1363 yılında bu prensin görevden alınmasıyla birlikte Dmitri İvanoviç, Vladimir'de taç giymiştir. Üç yıl sonra Dmitri Konstantinoviç ile barış yaparak kızı Eudoxia ile evlenmiştir. 1376 yılında ise ortak ordularıyla Volga Bulgaristan'ını harap etmişlerdir. Erken dönem hükümdarlığındaki en kritik adımlardan biri, 1367 yılında tamamlanan Moskova Kremlini'nin inşasına başlanmasıdır. Bu yeni kale sayesinde şehir, Litvanya-Muskovit Savaşı sırasında Litvanyalı Algirdas tarafından iki kez kuşatılmasına rağmen ayakta kalmayı başarmıştır. Savaş, Lyubutsk Antlaşması ile sona ermiştir. 1375 yılında Tver'li II. Mihail ile olan çatışmasında Vladimir'e yerleşen Dmitri, Kuzey Rusya'daki diğer prenslerin yetkisini kabul etmesini sağlamış ve Altın Orda Devleti'ne karşı yaklaşmakta olan mücadeleye katkıda bulunmuştur. Egemenliğinin sonuna gelindiğinde, Moskova Prensliği topraklarını ikiye katlamıştır.

Mamay Mirza'ya Karşı Mücadele ve Moğol Otoritesinin Çöküşü

Moğol hâkimiyeti Dmitri'nin otuz yıllık hükümdarlığı süresince Rusya'da çöküş sürecine girmiştir. Altın Orda Devleti'nin iç savaş ve hanedan rekabetleriyle ciddi biçimde zayıflamasından yararlanan Dmitri, Moğol otoritesinin çöküşünü avantaja çevirerek Tatarlara açıkça meydan okumuştur. Tüm Rusya'da vergi toplamak için Han'ın imtiyazını elinde tutmasına rağmen, Moğollara karşı ilk Rus askerî zaferini kazanmasıyla ün salmıştır. Bir Moğol generali ve tahta hak iddia eden Mamay Mirza, gücünü artırmaya çalışan Dmitri'yi durdurmak istemiştir. 1378 yılında Mamay Mirza'nın gönderdiği Moğol ordusu, Vodha Nehri Muharebesi'nde Dmitri'nin güçleri tarafından yenilgiye uğratılmıştır. İki yıl sonra Mamay şahsen Moskova'ya karşı büyük bir kuvvete liderlik etmiş, ancak Kulikovskaya Muharebesi'nde Dmitri ile karşı karşıya gelerek yeniden yenilmiştir. Mağlup olan Mamay Mirza, rakibi olan Moğol generali Toktamış Han tarafından ortadan kaldırılmıştır. Han, Moğol egemenliğindeki Rusya topraklarını yeniden düzenlemiş ve Dmitri'nin Mamay Mirza'ya direnişi nedeniyle Moskova üzerine yürümüştür. Buna rağmen Dimitri, Toktamış'a ve Altın Orda'ya sadakat sözü vererek Moğol'un ana vergi toplayıcısı ve Vladimir'in Büyük Dükü olarak yeniden göreve getirilmiştir. 19 Mayıs 1389 tarihinde Moskova'da hayata gözlerini yumduğunda Dimitri, Han'a danışmadan unvanını doğrudan oğlu Vasili'ye devreden ilk Büyük Dük olarak tarihe geçmiştir.