Çağrı Bey

Davud Çağrı Bey Kimdir ve Soy Kökü

Tam adıyla Davud Çağrı Bey bin Mikail, 989 yılında doğmuş ve 16 Temmuz 1060 tarihinde Serahs'ta hayata gözlerini yummuştur. Oğuzlar'ın Kınık boyundan gelen bu önemli lider, Selçuklu hükümdarı Selçuk Bey'in torunu, Mikail'in oğlu, Tuğrul Bey'in ağabeyi ve ünlü hükümdar Alp Arslan'ın babasıdır. Tarihi kaynaklarda Tuğrul Bey'in aksine Çağrı Bey'in yaşamı ile ilgili fazla bir bilgi bulunmamaktadır.

Çağrı İsminin Anlamı ve Etimolojisi

Çağrı adı o zamanlar sık kullanılan, Türkçede harfi harfine Doğan ya da Boz doğan anlamına gelir. Ünlü eser Dîvânu Lugâti't-Türk'te çagrı kelimesi, doğan kuşu ve çakır kuşu anlamında açıklanmıştır.

Orta Asya'dan Horasan'a Uzanan Yaşamı

Çağrı Bey ve Tuğrul Bey, daha Oğuz boylarının Horasan ve Harezm'in kuzeyinde bulunduğu dönemde Orta Asya bozkırlarında doğmuşlardır. Çağrı Bey, diğer Türk boyları arasındaki düşmanlık ve halkın baskısı sonucunda Mâverâünnehir bölgesinden Horasan'a göç etmiştir. Horasan o zamanlar Gazne Devleti'nin bir parçasıydı. Tuğrul Bey ile birlikte devleti ortak yönetmiş ve Horasan Melikliği yapmıştır. Bizans'ın önemli kaleleri olan Vaspuragan ve Ani kalelerine karşı sefer düzenleyerek büyük kazanç sağlamıştır. 1035 yılında Gazneli hükümdarı I. Mesut'un üzerine yapılan seferde Mesut yenilmiştir. Bir antlaşma yapıldıysa da buna uymayan I. Mesut'u Çağrı Bey yeniden mağlup etmiş ve Afrâsîâb'ın kurduğu söylenen Merv kentini 1037 yılında alarak iç kaleye girip atının örtüsünü yere koyup taht gibi üstüne oturmuştur.

Dandanakan Muharebesi ve Devletin Kuruluşu

1040 yılında tarihi Dandanakan Muharebesi gerçekleştirilmiştir. Çağrı Bey komutasındaki Selçuklular Gaznelileri yenilgiye uğratmış ve bu zafer Selçukluların devlet olmasında büyük rol oynamıştır. Çağrı Bey egemenlik alanını ikiye bölüp kardeşiyle paylaşmış; günümüz Irak'ına kadar uzanan batı bölümünü Tuğrul Bey, doğu bölümü olan Horasan'ı ise kendisi yönetmiştir. Çağrı Bey kardeşi Tuğrul Bey'le her zaman iyi ilişkiler kurmuş, Tuğrul Bey'in aksine arkasında birkaç evlat bırakmıştır.

Tuğrul Bey, 1056 yılında Bağdat'ta hüküm süren Şii Büveyhîler devletine son vererek topraklarını batıya doğru genişletmiştir. Büveyhîler tarafından baskı altında tutulan Sünni halifeler bu başarıdan dolayı Selçukluları kutlamıştır. Halife Kaim, Tuğrul Bey'e Ruknu ʾd-daula, Maliku ʾl-maschriq wa-ʾl-maghrib ve Sultan unvanlarını vermiştir. Öbür Türk boylarıyla akrabalıklar kuran Çağrı Bey, oğlunu Kıpçak hükümdarının kızıyla evlendirmiştir. 1059 yılında Tuğrul Bey'e karşı ayaklanan kuzeni İbrahim Yınal'ın isyanını bastırmış, 1060 yılında ise İpek Yolu üzerinde Nişabur ile Merv arasındaki önemli bir vaha olan Serahs adı verilen yerde hastalanarak vefat etmiştir.

Anadolu Akınları ve Siyasi Evlilikler

Çağrı Bey, Anadolu'ya ilk kez akın yapan Türk komutanlarındandır. Türk tarihine ve kültürüne baktığımızda, devletlerin yükselmesinde birtakım liderlerin ön plana çıktığını görürüz. Örneğin Bumin Kağan ve İstemi Kağan, Bilge Kağan ile Kül Tigin, daha sonraları ise Tuğrul Bey ve Çağrı Bey bu liderler arasındadır. Hanedanlar arasında dostluk ve siyasal bağların kurulması, ayrıca Tuğrul Bey'in İslam peygamberi soyu ile kucaklaşması amacıyla Abbasi Halifesi El-Kâim’in kızı Seyyide Fâtıma el-Betül ile Çağrı Bey'in kızı Hatice Arslan Hatun halife ile evlendirilmiştir.