Anna Dalassini (Yunanca: Grekçe: Ἄννα Δαλασσηνή; takriben 1025/30 - 1 Kasım 1100/02), Komninos Hanedanı'nın 11. yüzyılda yükselişinde kayda değer bir rol oynamış önemli bir Bizans soylusudur. Oğlu I. Aleksios tarafından karısının yerine kendisine Augusta unvanı verilmiştir. Oğlunun Türklere ya da diğer uluslara karşı yaptığı uzun askeri seferler sırasında imparatorluğu yönetmiştir. İmparator annesi olarak, Dukas ailesinin geçmiş entrikaları nedeniyle nefret ettiği imparator eşi İrini Dukena göre daha etkili ve güçlüydü.

Erken dönem

Anna, Aleksios Haron ile soylu Dalassenos ailesinden bir hanımın kızıdır. Anne tarafından büyükbabasının adı Adrianos Dalassenos olup, apaçık Antakya'un magistros ve doux'u Theofilaktos Dalassenos'un oğludur. İtalya'da pek tanınmayan bir imparatorluk subayı olan babası hakkında çok az şey bilinmektedir. Annesinin ailesi Dalassenoi, Theofilakt'ın kardeşi Damian Dalassenos ile 990'ların sonlarında başlayan, Bizans asker aristokrasinin seçkin bir ailesidir. Anna'nın doğum tarihi belirsizdir fakat yaklaşık 1025/30 yılları arasına yerleştirilir.
1057 yılında, İoannis'in ağabeyi I. İsaakios'un liderliğinde bir grup general VI. Mihail'e isyan edip, onu tahttan indirdiler. İsyan sırasında İoannis doux makamında bulunuyordu fakat ağabeyinin zaferinden sonra Kuropalatis rütbesine yükseltildi ve Batı'nın Domestikos ton sholon'u olarak atandı. Bu olay apaçık Anna'nın hırslarının biledi: o zaman kullandığı mühürlere kocasının unvanlarınını dişi formları kuropalatissa ve domestikissa yazılmıştır. İsaakios'un iktidarı, VI. Mihail'in tahttan indirilmesini sağlayan güçlü patrik I. Mihail Kirularios ve güçlü başkent saray sivil aristokrasi ile çatışmaları yüzünden kısa sürdü. Kirularios ve destekçileri İsaakios'un sıkı mali politikalarına karşı muhalefete önderlik edip, onu 22 Kasım 1059 günü istifa edip, Studios Manastırı'na çekilmeye zorladılar. Taht X. Konstantinos'a (1059-67 arası hükümdar) geçti ancak Anna'nın torunu Anna Komnini'nin kocası Nikiforos Bryennios tahtın ilk İoannis'e teklif edildiğini belirtir. Çocuklarının menfaatine olacağını vurgulayan Anna'nın hiddetli muhalefetine rağmen İoannis kabul etmedi. Anna İoannis'i imparator olması için ikna etmeye çok uğraştı, yapabileceği her şeyi yaptı, hatta "gözyaşı ve inilti" ile İoannis'i kararını değiştirmesi için çalıştı. Tarihçi Konstantinos Varzos'a göre bu versiyon şüphelidir ve nihayetinde oğlu Aleksios Komnenos'un tahtı gaspını meşrulaştırmak için olay sonrası ekleme girişimi olabilir. Her halükarda, Anna daha sonra Dukas Hanedanı'na karşı çıkılmaz bir şekilde muhalif kaldı.

Dukas ailesi ile rekabeti

12 Temmuz 1067'de dul kalan ve çocuklarının tahta giden yolu açmak tek amacı oldu, gelecek on yıllar boyunca ailesinin servetini bu amaca yönlendirdi. Aynı yılın Mayıs ayında X. Konstantinos öldü ve Anna, ölen imparatorun dul eşi İmparatoriçe Eudokia Makrembolitissa ile ittifak kurdu. Ailesinin konumunu güçlendirmek için önde gelen aristokrat ailelerle evlilik ittifaklarını düzenlemeye özen gösterdi. Böylece, kızı Maria, Mihail Taronites ile evlenirken, Eudokia, Nikiforos Melissenos ile evlendi. Anna aynı zamanda Romen Diyojen'i (1068-1071 arası hükümdar) ile Dukas ailesi üyelerine karşı mücadelesinde destekledi. En küçük kızı Theodora, Romen Diyojen'in oğlu Konstantinos Diogenis ile evlenirken ve en büyük oğlu Manuil, Romen Diyojen'in en gözde generali olup, kuropalatis ve Stratigos otokratör olarak adlandırıldı. 1071'in başlarında bir kulak iltihabından öldüğünde, Anna Bitinya'da ölüm döşeğine acele etti. Gömüldüğü anda üçüncü oğlu Aleksios'u onun yerine koymaya çalıştı, ama çok genç olarak değerlendirildi.
Dukas ailesi, 19 Ağustos 1071 günü Malazgirt Meydan Muharebesi'nde Romen Diyojen Selçuklu Hanedanına yenildikten sonra, tekrar iktidarı ele geçirdiler. Caesar İoannis Dukas, X. Konstantinos'un kardeşi, Eudokia Makrembolitissa ile onun oğlu ve Anna'nın damadı Konstantinos Diogenis'i dışlayıp yerlerine VII. Mihail'i (1071-1078 arası hükümdar) getiren bir darbe düzenledi. Caesar'ın oğulları serbest bırakıldıklarında Romen Diyojen'e karşı birliklere komuta bile etmişlerdir ve yakalandıktan sonra Caesar, eski imparatorun kör edilmesini emretti. Bu süre zarfında, Anna, tahttan indirilen imparator ile gizli bir haberleşmeyi sürdürmekle suçlandı ve yargılandı. Kendisini büyük bir cesaretle savundu ve Nikiforos Bryennios'e göre, bir noktada ihanet suçlaması ile yargılanırken, pelerininden bir istavroz çıkartmış, "İşte benim hükmün ve seninki. Karar vermeden önce onu düşünün ve kararınızın insanların kalplerindeki sırları bilen yüce hakime layık olduğuna dikkat edin" diyerek masum olduğunu söylemiştir. Hakimler bölünmüştü, bazıları onu serbest bırakmak istiyordu, ama diğerleri Caesar'ın gazabından korkuyordu. Bu nedenle oğulları ile birlikte 1072'nin başlarında Prinkipos adasına sürüldü. Muhtemelen aynı zamanda rahibe de olmuştur, bu daha önce olmamışsa onun bazı mühürlerinde kouropalatissa yanında monache ("rahibe") unvanları görülür. Bundan farklı olarak bu daha sonra 1081 yılında da (aşağıya bakınız) olmuş olabilir.
Romen Diyojen'in 4 Ağustos 1072 günü ölümünden sonra, Komninos Ailesi'nin sürgünden imparatorluk sarayına geri dönmelerine izin verildi. Dukas ailesi ile düşmanlığı hiç durmadan devam etmesine rağmen, VII. Mihail'in onu kazanmaya çalıştığı anlaşılıyor ve Anna'nın hayatta kalan en büyük oğlu İsaakios'un imparatoriçe eşi Maria Bagrationi'nin kuzeni ile evliliğine razı oldu. Eylül 1077'de başlangıçta sıkı muhalefetine rağmen, yumuşayıp yaşayan ikinci oğlu Aleksios'un Caesar İoannis Dukas'ın torunu İrini Dukena ile evliliğine onay verdi. Evlilik muhtemelen gelinin sadece oniki yaşında olduğu 1078 başlarında gerçekleşti.