Ahmet Ağaoğlu

Ahmet Ağaoğlu Kimdir ve Siyasi Kimliği

Azerbaycan asıllı Türk siyasetçi, hukukçu, yazar ve gazeteci olan Ahmet Akif Ağaoğlu, Aralık 1869 tarihinde Şuşa kentinde dünyaya gelmiştir. Liberal Kemalizmin kurucusu olan Ağaoğlu, 1930 yılında Türkiye'nin ilk çok partili hayata geçiş denemesinde Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın teorisyeni olarak Türk siyasetine adını altın harflerle yazdırmıştır. Siyasetçiliğin yanı sıra profesyonel gazetecilik ve akademisyenlik gibi alanlarda da faaliyet gösteren Ağaoğlu, 1930 öncesinde de Türk düşünce ve siyasi hayatında son derece etkin bir rol üstlenmiştir. Hayatının Bakü'de geçen on yıllık döneminde Azerbaycan Türkleri arasında milliyetçilik ve Türkçülük bilincinin gelişmesi için yoğun bir çaba sarf etmiştir.

İstanbul ve Ankara Yılları

İkinci Meşrutiyet'in ilanından sonra İstanbul'a gelen Ağaoğlu, Türk Yurdu ve Türk Ocağı cemiyetlerinin kurucuları arasında yer almıştır. Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura gibi önemli isimlerle birlikte Türkçülük akımının önderleri arasına girmeyi başarmıştır. Türk Kurtuluş Savaşı döneminde Ankara'ya giderek milli mücadeleyi desteklemiş, TBMM'de II. ve III. dönem milletvekili olarak görev yapmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu sırasında devletin kurucusu Mustafa Kemal'e devrimler konusunda danışmanlık hizmeti sunmuştur. 1930'daki Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın içindeki ağırlığı ve görüşleriyle partinin kurucusu Fethi Bey'in yanındaki en kritik isim olmuştur. Parti kapandıktan sonra aktif siyasetten çekilen Ağaoğlu, ölüm tarihi olan 19 Mayıs 1939'a kadar yazılarıyla milliyetçiliği ve liberal düşünce savunuculuğunu sürdürmüştür. Ayrıca Türkiye'nin ilk kadın avukatı Süreyya Ağaoğlu'nun, eğitimci Tezer Taşkıran'ın, iş insanı Abdurrahman Ağaoğlu'nun, siyasetçi ve yazar Samet Ağaoğlu'nun ve doktor Gültekin Ağaoğlu'nun babasıdır.

Kökleri ve İlk Eğitim Yılları

1869 yılında Azerbaycan'ın Karabağ bölgesindeki Şuşa kentinde doğan Ahmet Bey'in doğum adı Ahmet Ağayev'dir. Babası Hasan Ağayev, annesi ise Sarıca Ali adlı göçebe bir kavimden Taze Hanım'dır. Ailesi Şuşa asilzadelerindendi ve ulema sınıfına mensuptu. Babası onun bir İslam bilgini olmasını arzularken, o babasından habersiz bir Rus okuluna kaydolmuştur. Ermenilerin devam ettiği ve çok az Türk öğrencinin yer aldığı bu okulda modern bir eğitim alan Ağaoğlu, 1884'te daha yüksek dereceli bir Rus okuluna geçiş yapmıştır. Rus okullarında aldığı eğitimle Rus ve dünya kültürünü yakından tanımış, 1887'deki mezuniyetinin ardından 1888'de Petersburg'daki Mühendislik Enstitüsü'ne kaydolmuştur. Altı ay sonra gözlerindeki rahatsızlık nedeniyle tahsiline ara verip yurda dönmek zorunda kalmış, yarım kalan eğitimini tamamlamak üzere 1889'da Paris'e giderek hukuk eğitimi almıştır.

Paris Yılları ve Fikir Hayatının Gelişimi

Paris'te geçirdiği 6 yıllık süre zarfında Hukuk Fakültesi'nin yanı sıra iki farklı yüksekokula devam eden Ahmet Bey, yaşayan Doğu dillerini öğrenmiştir. Şark Halkları Tarihi dersini veren Fransız şarkiyatçı James Darmesteter'in yardımıyla 1890 yılında ilk bilimsel makalesini yayımlamıştır. Bu ilk makalenin ardından çeşitli dergilerde yazıları çıkan Ahmet Bey ile tanınmış şarkiyatçı Ernest Renan yakından ilgilenmiştir. 1892'de Londra'da toplanan Uluslararası Şarkiyatçılar Kongresi'nde bir bildiri sunma başarısı göstermiştir. Paris yıllarında Ahmet Rıza Bey, Doktor Nâzım Bey, Bahattin Şakir gibi önde gelen Jön Türkler ve panislamist aktivist Cemaleddin Afgani ile tanışmış, bu önemli tanışıklıklar onun zengin fikir hayatının oluşmasında büyük bir etki yaratmıştır.