Abdullah b. Hüseyin

Abdullah b. Hüseyin ve Ürdün'ün Kuruluşu

Şubat 1882 tarihinde Mekke şehrinde dünyaya gelen I. Abdullah, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecinde Ortadoğu coğrafyasında kilit roller üstlenmiştir. Hicaz Emiri Hüseyin bin Ali'nin oğlu olan Abdullah, İngilizlerin stratejik desteğini arkasına alarak 1921 yılında Mavera-i Ürdün Emirliği'nin başına geçmiştir. Önce Paeke Paşa'ya, ardından da Glubb Paşa'ya kurdurduğu Arap Lejyonu vasıtasıyla Kerkük-Hayfa petrol boru hattının güvenliğini sağlamıştır. II. Dünya Savaşı döneminde emirlik sınırları dışına müdahalelerde bulunan Abdullah, 1946 yılında İngiltere ile imzalanan ittifak anlaşmasının ardından ülkesinin bağımsızlığa kavuşmasıyla 1949'da ilk Ürdün kralı olarak taç giymiştir. Hayatı boyunca Suriye ve Lübnan'ı içine alacak geniş kapsamlı bir devlet kurma gayesinde olan I. Abdullah, ömrünün sonuna dek İngilizlerin sadık dostu kalmış, sarayında muhafız olarak Çerkezleri görevlendirerek iktidarının güvenliğini pekiştirmiştir. Haşimi soyundan geldiği iddiaları ise günümüze kadar hiçbir zaman ispatlanamamıştır. Kardeşi Faysal da yine İngilizlerin desteğiyle Irak emiri yapılmıştır. İngilizler, Osmanlı İmparatorluğu'nun Arap Yarımadası'ndan çıkarılmasında kritik rol oynayan bu ailenin babası Şerif Hüseyin'i Hicaz'a, oğullarını ise Irak ve Ürdün'e emir tayin etmişlerdir. I. Abdullah, 20 Temmuz 1951 tarihinde Kudüs'te cuma namazından çıktığı sırada bir Filistinli tarafından düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetmiş, yerine ise oğlu I. Talal geçmiştir.

Siyasete Girişi ve Osmanlı Dönemi

1910 yılında babasını İngilizlerin desteğini alarak Mekke Şerifliği görevini üstlenmesi konusunda ikna eden I. Abdullah, Jön Türk Devrimi sonrasında gerçekleştirilen 1908, 1912 ve 1914 seçimlerinde Meclis-i Mebûsan Hicaz Vilayeti Mekke-i Mükerreme sancağı mebusu seçilmiştir. Bu başarıda babası ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yürüttüğü arabuluculuk faaliyetleri etkili olmuştur. 1914'te babasının politik emelleri için İngiliz desteğini arayan Abdullah, Kahire'deki Horatio Herbert Kitchener ile temas kurması için gizli bir ajana ödeme yapmıştır. I. Dünya Savaşı'na kadar İngilizlerle sürekli görüşme halinde kalan Abdullah, 1915 yılında babasını Mısır'daki başsorumlu kumandan Sir Henry McMahon ile Arapların Türklerden bağımsızlığı hakkında görüşmeye cesaretlendirmiştir. 1916-1918 yılları arasındaki Arap İsyanı esnasında güney cephesi Arap birlikleri kumandanı olarak tayin edilen I. Abdullah, ilk görevine 10 Haziran 1916 tarihinde Osmanlı Birliğine düzenlenen Taif saldırısıyla başlamıştır. 3000 asker ve 75 ağır tüfekten oluşan bu Osmanlı birliğine karşı 5000 kabile mensubunu yönlendiren Abdullah, doğrudan saldırı yerine şehri kuşatmayı tercih etmiştir. Temmuz ayında Mısır ordusundan gelen takviye kuvvetlerle beraber topçu atışları başlamış ve 22 Eylül 1916'da Osmanlı birliği teslim olmuştur. Ardından Medine kuşatmasında da yer alan Abdullah, 4000 kişilik bir kuvvetle şehri güneyden ve kuzeyden kuşatmıştır. 1917'nin başlarında çölde bir Osmanlı konvoyunu pusuya düşüren Abdullah, Bedevi kabileleri aracılığıyla Osmanlı padişahına gönderilmek istenen 20.000 pound değerindeki altına el koymuştur. Aynı yılın Ağustos ayında Hicaz Demiryolu'nu sabote etmek üzere Fransız kumandan Muhammand Ould Ali Raho ile yakın temasa geçmiştir. Öte yandan I. Abdullah'ın ünlü İngiliz kumandan T. E. Lawrence ile ilişkileri pek iyi olmamış, Lawrence zamanının büyük kısmını Kuzey Cephesi Arap Kumandanı olan kardeşi Faysal bin Hüseyin'e hizmet ederek geçirmiştir.

Transürdün'ün (Geçiş Ürdünü) Kuruluşu

Fransız kuvvetlerinin Şam'ı ele geçirerek kardeşi Faysal bin Hüseyin'i sınır dışı etmesinin ardından I. Abdullah, kuvvetlerini Hicaz'dan Şam'a doğru hareket ettirmiştir. Winston Churchill kendisini 1921 Kahire Konferansı'na davet etmiş ve Fransız kuvvetlerinin üstün olduğunu belirterek olası bir çatışmadan kaçınmalarını tavsiye etmiştir. Bu uyarıya uyarak ödüllendirilen Abdullah'a İngiltere tarafından koruma sözü verilmiş ve böylece Geçiş Ürdünü kurulmuştur. İngiltere ile yürütülen bağımsızlık müzakerelerinin ardından 25 Mayıs 1946'da kendisini Geçici Ürdün Haşimiyye Krallığı'nın kralı ilan eden Abdullah, ülkenin resmi bağımsızlık gününü bu tarihle tescillemiştir. Ürdün adı ise resmi olarak 1949 yılında kullanılmaya başlanmıştır. Geçici Ürdün'ün inşasında 1921'de Filistin'de görevlendirilen Yarbay Frederick Peake'den destek alan Abdullah, II. Dünya Savaşı süresince İngiltere'nin sadık bir müttefiki olarak hareket etmiş, bölgede sıkı bir yönetim kurarak Irak'taki ayaklanmanın bastırılmasına katkı sağlamıştır. Krallığın ilk 23 yılı boyunca görev yapan başbakanlar doğrudan I. Abdullah tarafından atanmıştır.