Phocas (Latince: Flavius Phocas Augustus; Yunanca: Φωκάς; d. 547-ö. 610), Bizans imparatoru (h. 602-610). Lejyon gedikli subaylarındandı. İmparator Mauricius'a karşı bir askeri ayaklanmaya elebaşılık yapıp isyan başarılı olunca imparatorluk görevini gaspedip meşru İmparator Mauricius'un boynunu vurdurdu. Hükümdarlığı zamanında Pers-Sasani istilaları ve içeride ardı arkası gelmeyen suikastler oldu. 610'da Herakleios tarafından tahttan indirildi ve öldürüldü.

İmparatorluktan önceki yaşamı

Phocas'ın Trakya'da doğduğu bilinmekte ise, çocukluğu ve ilk gençliği hakkında elde hiç bilgi bulunmamaktadır. 600 yılında Bizans ordusunda bir gedikli subay olarak görev yaptığı; imparator Mauricius'un Balkan askerî seferlerine katıldığı ve diğer askerler tarafından beğenilip sevilip bir lider olarak kabul edildiği de bilinmektedir.
598'de Avarlar üzerine gönderilen bir Bizans ordusunu mağlup edip çok sayıda Bizans askerini esir almışlardı ve bunların geri verilmesi için fidye istemişlerdi. Ordu komutanı olan İmparator Mauricius bu fidyeyi ödemeyi reddetmiş ve bütün esirlerin öldürülmesine neden olmuştu. Bu orduda büyük bir hoşnutsuzluk yaratmıştı. 600'lerde, Balkanlarda bulunan ordunun şikayetlerini başkent Konstantinopolis'e götürmek için bir delegasyon seçilmiş, Phocas bu delagasyonun bir üyesi olmuştur. Ordunun Konstantinopolis'e gönderdiği delegasyonun dile getirdiği şikayetler ve istekler reddedilmiştir. Zamanın tarihinin yazanlara göre de Phocas şahsen önemli saray mensupları tarafından ağır hakaretlere uğramış ve hatta kendisine dayak bile atılmıştır.

İmparatorluğa çıkış

Buna ek olarak Mauricius ordunun levazım masraflarını azaltmak maksadıyla 602'de Avar seferi nedeniyle Balkan sınırında bulunan orduyu kışın geri göndermemeye karar vermiş ve Tuna Nehri'nin kuzey yakasında Bizans sınır kaleleri Limnes tarafından korunmayan bir kışlık ordugahta kışı geçirme emri vermiştir. Zaten büyük hoşnutsuzluk içinde bulunan ordu bu emre karşı çıkmış ve hemen bir ordu isyanı başlamıştır. İsyancı ordu Phocas'ın liderliği altında Konstantinopolis üzerine yürümüştür. Bir ay içinde, başkente giren ordu Mauricius'un tahttan feragat etmesine neden olmuş ve Phocas Konstantinopolis'te bulunan "Yeşiller" partisi tarafından imparator ilan edilmiştir. Eski imparator başkent dışında Kalkedon'da bulunan bir manastıra keşiş olarak sığınmıştır. Böylece 602'de Phocas için Vaftizci Yahya Kilisesi''nde, Augusta olarak ilan edilen karısı Leontia ile birlikte, bir dinî ayinle taç giydirme töreni yapılmıştır.
Keşiş olarak eski imparator Mauricius, Phocas idaresine hiç efektif tehditte bulunmamasına rağmen, Phocas'ın ilk icraatlarından biri olarak Mauricius ve aynı manastıra sığınan beş oğlunun idamı olmuştur. Devri hakkında yazan tarihçilere göre önce beş oğlu eski imparatorun gözleri önünde idam edilmiştir. İdam edilenlerin gövdeleri denize atılmış ve kesilen başları mızraklara geçirilip şehirde halka gösterilmiştir. Başkent ahalisi eski imparatorun ortadan kaldırtıldığını açıkça gördükten sonra Phocas kesik başların bir Hristiyan töreniyle gömülmelerine emir vermiştir.
Phocas, saltanatının ilk yıllarında, Mauricius döneminde yüksek olan, vergileri indirmiş ve bu nedenle taraftarlar kazanmıştır. Papa I. Gregorius'tan gelen bir sıra övgü mektubu Phocas'in bu popülerliğini belgelemektedir. Papa özellikle Phocas'ın dinsel kurumlar için Papa'nın başlattığı reformları uygulamasını övmüştür. İtalya'da özellikle Sicilya'da Katolik papazlarca ve sonra Mısır'da Ortodoks papazlarca uygulanan tarımsal reformlarla büyük kilise arazilerinde eskiden birçok değişik şekillerde bulunan ve toprağa bağlı çiftçileri çeşitli yollarla sömüren komisyoncu, aracı gibi parazitleri ortadan kaldırarak kilise topraklarının doğrudan doğruya kilise idarecisi papazlar tarafından idare edilmesini öngörmekteydi. Böylece kilise papazları, idareleri altında bulunan yetimler yurtları, hastaneler, doğum evleri, huzur evleri gibi sosyal yardım tesislerini finanse etmek için daha fazla fonlar elde etmiş oluyorlardı. Phocas'ın bu iyi niyetli reformları Konstantinopolis'te nüfuzlu olan büyük bir grup halk tarafından yerilmiştir.
Phocas'ın bir hükûmet darbesi ile imparatorluğa gelmesi Konstantinopolis'in imparator I. Konstantin tarafından yeniden kurulup başkent yapılmasından beri ilk şiddet kullanarak iktidara geçme olmuştur. Zamanının tarihini yazarlar Phocas'ın kendine muhalefet yapanların binlercesini öldürdüğünü yazmaktadırlar. Ancak Phocas ve imparatorluk dönemi hakkında yazılan tarihlerin çok yanlı olarak Phocas aleyhinde oldukları aşikardır. Phocas'ın iktidarda bulunduğu sırada hazırlanan hiçbir tarihî eser elimize geçmemiş; onun hakkında eserler yazan tarihçilerin hepsi Phocas'ın iktidardan büyük bir hükûmet darbesi ile düşürülmesinden sonra o zamanın kaynaklarını kullanarak eserlerini hazırlamışlardır ve bu tarihlerin de "Tarih galipler tarafından yazılır." sözünün Phocas dönemine uygulanması eserleri olduğu hiç şüphe götürmemektedir.