Erkin Koray, Türk rock sanatçısı (d. 1941)

Mustafa Erkin Koray, 24 Haziran 1941 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve 7 Ağustos 2023 tarihinde Toronto'da yaşamını yitirmiştir. Türk Anadolu rock sanatçısı olan Koray; Anadolu rock, psikedelik rock ve hard rock türlerinde çok sayıda özgün eser üretmiştir. Sanatçı, Anadolu'nun kültürel mirasını korumaya katkıda bulunmuş, birçok türküyü yeniden düzenlemiş ve dinleyiciyle buluşturmuştur. Doğu ve Batı müzikleri üzerine gerçekleştirdiği özgün çalışmalarıyla birçok müzisyeni etkileyen sanatçı; Türk halk müziği repertuarından Cemalim ve Köprüden Geçti Gelin, Türk sanat müziği repertuarından ise Nihansın Dideden ve Kıskanırım gibi eserleri yorumlamıştır. Bu çalışmalarla Anadolu rock tarzına önemli katkılarda bulunan Koray, Şaşkın, Estarabim, Çöpçüler ve Fesuphanallah gibi Arabesk-rock parçaların yanı sıra Mesafeler, Yağmur ve Gün Doğmuyor gibi psikedelik rock'a uzanan ve Krallar, Akrebin Gözleri ile Öfke gibi metal müzik olarak nitelendirilebilen birçok çalışmaya imza atmıştır. 1960'ların sonuna doğru bağlamanın sesini müzik yapılan mekanlarda daha çok duyurmak ve rock müziğinde de kullanabilmek için Orhan Gencebay ile elektro bağlamayı geliştirmiştir.

İlk Yılları ve Müzik Kariyerinin Başlangıcı

24 Haziran 1941 tarihinde İstanbul'da doğan Erkin Koray, küçük yaşlarda piyano öğretmeni olan ve Şerif Yüzbaşıoğlu, Ayhan Yünkuş ve Önder Bali gibi müzisyenlere eğitmenlik yapan annesi Vecihe Koray'dan piyano öğrendikten sonra gitar çalmaya başladı. İstanbul Alman Lisesi'nde eğitim gördüğü 50'li yılların ikinci yarısında, arkadaşları ile kurduğu amatör topluluk olan Erkin Koray ve ritimcileri ile dönemin güncel parçalarını çalmaya başladı. Lise eğitiminin ardından 60'lı yılların başına dek çalışmalarını yarı amatör yarı profesyonel olarak sürdürdü. 1962 yılında çeşitli müzikli mekanlarda sahne aldığı dönemde aldığı bir teklif üzerine bir yüzünde Bir Eylül Akşamı, diğer yüzünde ise İngilizce bir parça olan It's So Long'un yer aldığı ilk 45'lik plağını kaydetti. Ancak söz konusu plak, kaydının yapıldığı tarihten dört yıl sonra 1966 yılında yayımlandı. Erkin Koray askerliğini 1963-1965 yılları arasında Ankara'da Hava Kuvvetleri Caz Orkestrası'nda solist ve gitarist olarak yaptı. Terhisi sonrasında Almanya'nın Hamburg şehrine giden Erkin Koray, burada The Hiccups adlı bir Alman grubu ile 2,5 ay çalıştı. Türkiye'ye döndüğünde The Hiccups'ta beraber çalıştığı bas gitarist Bernhard Weber, gitarist İlder Tokcan ve Fikret Zolan ile yeni bir grup kurdu. Bu dönemde saçlarını uzatmaya başlayıp, Türkiye'de beat müziğin temsilcisi haline geldi. 1966'da İngilizce şarkılardan oluşan bir extended play çıkardı ancak plak sadece 300 civarı sattı. 1967 yılında yayımlanan ve bir yüzünde Kızları da Alın Askere, diğer yüzünde Aşk Oyunu adlı parçaların yer aldığı 45'lik plak büyük bir başarı elde etti. Özellikle Kızları da Alın Askere adlı eser, Erkin Koray'ın geniş kitlelerce tanınmasında ve müzik kariyerinde bir dönüm noktası oluşturdu. 1968 yılında Hürriyet Gazetesi tarafından yapılan Altın Mikrofon yarışmasına katıldı. Koray, bu yarışmaya gitarda ve vokalde kendisi, ikinci gitarda Tuncer Dürüm, bas gitarda Ziya Bakanay ve davulda Sedat Avcı ile birlikte bolero tarzı Meçhul ve de yarışma şarkısı olan enstrümantal Çiçek Dağı şarkıları ile katıldı. Bu yarışmada 4. olan Koray'ın Meçhul ve Çiçek Dağı şarkıları, daha sonra bir plak şirketi tarafından piyasaya çıkarılarak sekiz yüz bin adet gibi büyük tiraj yaptı. Grubu ile bir yandan konser verdi, bir yandan da kulüp, bar gibi çeşitli müzikli mekânlarda çalışmaya devam etti. Bu dönemde bas gitar değişikliği yaşandı ve gruba Taner Öngür dahil oldu. Bu aktifliği, 60'lı yılların sonlarına dek ardı ardına gelen Anma Arkadaş, Hop Hop Gelsin, Sana Bir Şeyler Olmuş ve Seni Her Gördüğümde gibi parçalar takip etti.

1970'ler ve Underground Müzik Dönemi

1969 yılında kurduğu Yeraltı Dörtlüsü adlı grubu ile Türkiye'de underground müzik akımının öncüsü oldu. Grupta Erkin Koray'ın yanında davulda Sedat Avcı, ikinci gitarda Ataman Hakman ve bas gitarda Aydın Buyar Şencan yer alıyordu. Grup ilk konserini Ocak 1970'te İstanbul Kent Sineması'nda verdi. Bu konserin ilk bölümünde Cream, Jethro Tull ve Pink Floyd gibi dönemin ünlü rock gruplarının şarkılarını yorumlarken ikinci bölümünde bu rock soundunu Koray'ın kendi şarkılarına uyguladılar. Grup, özellikle 1970 yılında birçok eser verdi. Beraber aynı evde yaşayan dörtlü, Erkin Koray ve Yeraltı Dörtlüsü olarak 1970'te Radyo İstanbul'da Sana Bir Şeyler Olmuş şarkısını çaldı. Grup, bir süre kendilerine özgün soundları ile Gün Doğmuyor, Gel Bak Ne Söylicem, Meçhul/Ve... ve İstemem gibi underground ve psikedelik rock türü şarkıları Türkiye'ye tanıttı. Ancak grup, Koray'ın 1971'de Avrupa'ya gitme kararı sonrası dağıldı. Mayıs 1971'de Erkin Koray, Hey dergisinde çalışan dostu Arda Uskan ile Cannes Film Festivali'ne gitti. Burada John Lennon ve Yoko Ono'nun yarattığı kısa film Apotheosis'i canlı izledi ve filmin sonunda Koray, gösterime katılan Lennon ile konuşup bir görüşme ayarladı. Bir gün sonra Koray ve Uskan, Lennon ve Yoko ile görüştü. Bu görüşmede Koray, Lennon'a yeni şarkısı Mesafeler'i dinletti. Şarkıyı dinleyen Lennon, kendisine Avrupa'da kalmasını teklif etse de Koray bu teklifi kabul etmedi. 1971 yılının yazı biterken Türkiye'ye dönen Koray, Super Group adını verdiği yeni bir grup kurdu. Burada da Sedat Avcı ile çalışan Koray, bas gitara ise Almanya'da tanıştığı Jerzy Ziembrowski'yi getirdi. Grup, underground ve psikedelik bir müzik yapacağını açıkladı. Grup, Yağmur/Aşka İnanmıyorum ve Sen Yoksun Diye/Goca Dünya şarkılarını kaydedip dağıldı. Ağustos 1972'de Bunalımlar grubundan gitarist Aydın Cakus ve baterist Nur Yenal'ın yanına genç bas gitarist Özkan Uğur'u alarak Ter grubunu kuran Koray, bu grupla Kasım ayında Hor Görme Garibi/Züleyha 45'liğini çıkardı. Daha sonra Ankara'da on beş bin kişinin katıldığı bir konserin ortasında Koray'ın gitarının telinin kopmasından sonra Koray sahneden ayrıldı ve bu hadise sonrası grup ile iletişimi kopararak bir daha onlarla çalışmadı. Bu grup denemeleri sonrasında Koray, genellikle solo çalışmalar yapıp Türkiye'deki müzik listelerinde üst sıralarda yer alan klasikleşmiş birçok esere imza attı. 1973'te birkaç sene önce Lennon'a çaldığı Mesafeler 45'lik olarak yayınlandı. Arka yüzünde Silinmeyen Hatıralar şarkısının yer aldığı çalışmada Koray'a, davulda Sedat Avcı'nın yanı sıra elektro gitarda Attila Ertem ve bas gitarda Mehmet Tiber destek verdi. Bu sırada Koray, 19 Ekim 1973'te Müge Duruman ile evlendi. 1974 yılı ise Koray'ın en başarılı yıllarından biri oldu. Bu dönemde Şaşkın/Eyvah, Krallar/Dost Acı Söyler ve Feshupanallah/Komşu Kızı 45'liklerini çıkaran Koray'a bateride Nihat Örerel, bas gitarda da Rauf Ülgün eşlik etti. Krallar plağının kapağında kendi çizimini kullanan Koray, Feshupanallah'ın kapağında ise yüzü boyalı bir halde yer alıyordu. Bu dönemde Koray, Nazilli Saray Sineması'nda bir konser verdi ve baterist Örerel, bu konseri mono kayıt olarak kaydetti. Kayıtlar yıllar sonra Live in Nazilli 1974 adıyla resmi olmayan bir bootleg olarak piyasaya sürüldü. Yıllar sonra Feshupanallah'ın bestecisi konusunda tartışmalar ortaya çıktı ve şarkının aslında Romeo Lahoud tarafından Weily Weily olarak yazıldığı ve 1970'te piyasaya sürüldüğü iddia edildi. 1975 yılının başında Koray'ın ilk LP'si Elektronik Türküler albümünde kendisine Sedat Avcı ile bas gitarist Ahmet Güvenç eşlik ediyordu. Erkin Koray 1975-1984 yılları arasında kısa sürelerde Türkiye'ye gelişleri dışında Hollanda, Almanya ve Kanada'da yaşadı. Hakkında pek fazla bilgi olmayan bu dönemde Estarabim, Arap Saçı gibi çok bilinen eserlerini yayımladı. Koray, 1977 yılında Erkin Koray Tutkusu adlı LP'yi yayınladı ve grubuna da aynı adı verdi. Bu grupta davulda Okay Temiz, gitarda Orhan Ünal, bas gitarda ise Harun Kolçak bulunmaktaydı. Albümde Koray'ın Hollanda'da kaydettiği iki İngilizce şarkı da bulunmaktaydı. Koray, albümden sonra tekrar bir süre Avrupa'ya çıktı.