Cevad Heyet, İran Azerisi cerrah ve Türkolog (d. 1925)

Cevad Heyet Kimdir ve Unvanları

24 Mayıs 1925 tarihinde Tebriz şehrinde dünyaya gelen Cevad Heyet, İran Azerisi cerrah ve Türkolog kimliğiyle tanınır. Hem tıp hem de Türkoloji alanında çığır açan çalışmalar yapan Heyet, İran’da kalp cerrahisinin kurucusu ve öncüsü olarak kabul edilir. Arkadaşı Hamit Nutki ile birlikte ilmî Türkoloji’nin temelini atan sanatçı ve bilim insanı, İran’da yayınlanan en eski ve sürekli Türkçe dergi olan Varlık dergisini hayata geçirmiştir. Kendisi halk arasında İki Azerbaycan'ın Aksakalı, Çağımızın Dede Korkut’u, Asrımızın Promete’si ve Bilge Dede lakaplarıyla anılmaktadır.

Yaşamı ve Eğitim Hayatı

Babası bir din ve siyaset adamı olan Ali Heyet’tir. Ali Bey, İran Meşrutiyet Devrimi sırasında meşrutiyet fermanını Necef’ten Tahran’a götüren heyetin başında olduğu için aile Heyet soyadını almıştır. 1941 yılında Tahran Tıp Fakültesi’nde başladığı tıp öğrenimine İstanbul’da devam eden Heyet, İran’dan Türkiye’ye gönderilen ilk öğrenci grubunda yer almıştır. 1946 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olan Heyet, uzmanlık için üç yıl İstanbul’da kaldıktan sonra 1949’da Paris’e gitmiş ve ihtisasını tamamlayarak 1952’de Yüksek Mütehassıs Cerrah olarak Tahran’a dönmüştür. Hidayet ve Adliye devlet hastanelerinde cerrahlık klinikleri kurup başkanlığını yapmış, daha sonra Cavid adlı özel bir hastane kurarak çalışmalarına burada devam etmiştir.

Tıp Alanındaki Başarıları ve Eserleri

1961 yılında İran’da ilk açık kalp ameliyatını gerçekleştiren Heyet, 1969’da ise ilk kalp kapakçığı değiştirme, insanlarda böbrek nakli ve köpeklerde kalp nakli ameliyatlarına imza atmıştır. 1963 yılında Dünya Cerrahlar Cemiyeti’ne, 1983’te ise Fransa Cerrahi Akademisi’ne üye seçilmiştir. Başarılarıyla birlikte 12 yıl boyunca Tıp Bilimi (Daneşe Pezeki) adlı dergiyi yayımlamıştır.

Türkoloji Çalışmaları ve Varlık Dergisi

1979 yılındaki İran devriminin ardından doğan koşulları değerlendiren Cevad Heyet, bir Türkoloji dergisi yayımlamaya başlamıştır. Varlık dergisini çıkararak Azerbaycan-Türk dili, edebiyatı, tarihi ve folkloruyla ilgili makaleler yayımlamıştır. Bu dergi, dilin yeniden canlanmasında kritik bir rol oynamış ve dünya Türkoloji biliminin önemli yayınlarından biri olarak literatüre geçmiştir. Heyet, Azerbaycan ve Türkiye'de pek çok üniversite ile kurumdan fahri doktorluk ve profesörlük unvanları almış; Türk Dil Kurumunun şeref üyesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin ise fahri doktoru olmuştur. 12 Ağustos 2014 tarihinde Azerbaycan’da hayatını kaybeden Heyet, Bakü Fahri Hıyabanı’nda toprağa verilmiştir.

Önemli Kitapları

Cevad Heyet'in tıp ve Türkoloji alanındaki birikimini aktardığı eserleri arasında Mukayesetü'l Lügateyn (İki Dilin Mukayesesi), Türk Dilinin ve Lehçelerinin Tarihî Seyri, Azerbaycan Edebiyatına Bir Bakış (2 cilt), Azerbaycan Şifahî Halk Edebiyatı, Türklerin Tarihi ve Ferhengine (Kültür) Bir Bakış ve Edebiyatşınaslık yer almaktadır.