Memet Baydur, Türk oyun yazarı (ö. 2001)

Türk Tiyatrosunun Önemli Kalemi Memet Baydur

Türk oyun yazarlığı denildiğinde akla gelen en üretken isimlerden biri olan Memet Baydur, 9 Ağustos 1951 tarihinde Ankara şehrinde dünyaya geldi. Annesi TCDD personeli Emine Hanım, babası ise gazeteci Suat Nazif Baydur olan yazarın hayatı, Türkiye'nin ve dünyanın farklı coğrafyalarında geçen zengin bir kültürel birikimle şekillendi. İlk ve orta öğrenimini Ankara'da tamamlayan Baydur, 1974 yılında İngiltere ülkesine giderek sosyoloji eğitimine başladı. Ancak 1978 yılında, son sınıfta iken eğitimini yarıda bırakarak Türkiye ülkesine geri dönme kararı aldı.

Yazın Hayatının Başlangıcı ve İlk Başarılar

Yazarın ilk yazısı 1979 yılında Yeni İnsan dergisinde yayımlandı ve bu gelişme edebiyat dünyasına adım atmasını sağladı. Ardından Milliyet Sanat, Gösteri, Yapı Kredi Yayınları'nın Kitap-lık ve Sanat Dünyamız dergilerinde peş peşe yazı ve öyküleri çıkmaya başladı. Dışişlerinde görev yapan Sina Akşin ile 1980 yılında Paris şehrinde evlenen yazar, aynı yıl eşiyle birlikte Ankara şehrine döndü. Ankara'da geçirdiği iki yıllık süreçte ilk oyunlarını kaleme aldı. İlk oyunu olan Limon, 1984 sezonunda Müşfik Kenter yönetiminde İstanbul Devlet Tiyatrosu sahnesinde izleyiciyle buluştu ve yazar bu eserle Sanat Kurumu En Başarılı Oyun Yazarı ödülünü kazandı.

Farklı Ülkeler ve Zenginleşen Eserler

Eşinin dış görevleri nedeniyle dünyanın pek çok farklı ülkesinde ve şehrinde yaşama fırsatı bulan Baydur, 1982 ile 1986 yılları arasında Kenya ülkesinde, Nairobi şehrinde yaşadı. Kenya Institute of Mass Communication yani Kenya Kitle İletişim Enstitüsü bünyesinde sinema tarihi, sinematografi ve tiyatro dersleri verdi. Bu verimli dönemde Yalnızlığın Oyuncakları ve Kadın İstasyonu oyunlarını yazdı. Kadın İstasyonu eseri 1991 yılında Fransızca diline çevrilerek Richard Martin yönetmenliğinde Toursky Tiyatrosunda sahnelendi ve ayrıca 1988 yılında İnönü Vakfı Tiyatro Ödülleri yarışmasında ikincilik derecesini paylaştı. Yazar, 1988 ile 1992 yılları arasında ise İspanya ülkesinde yaşadı ve Madrid Uluslararası Akdeniz Tiyatro Enstitüsü kurucu üyeleri arasında yer aldı. En çok oynanan eserlerinden olan Kuşluk Zamanı, Yangın Yerinde Orkideler, Maskeli Süvari, Kamyon, Düdüklüde Kıymalı Bamya, Viladimir Komarov, Menekşe Korsanları, Aşk, Sevgi Ayakları ve Yeşil Papağan Limited oyunlarını bu dönemde kaleme aldı. 1989 yılında Yangın Yerinde Orkideler oyunu ile Sanat Kurumu ve Avni Dilligil Ödülleri'nde En Başarılı Yazar Ödülü'ne layık görüldü, Viladimir Komarov oyunu ile de 1993 Avni Dilligil Ödülü'nü kazandı.

Son Yılları ve Edebi Mirası

1992 yılından itibaren Bonn Tiyatro Bienali Türkiye danışmanlığı görevini üstlenen yazar, eşinin son görev yeri dolayısıyla 1994 ile 1998 yılları arasında Washington D.C şehrinde bulundu. Kutu Kutu, Elma Hırsızları, Güne Bakan Cam Kırıkları ve Yalancının Resmi oyunlarını bu dönemde meydana getirdi. Ömrünün son yıllarını Ankara şehrinde geçiren Baydur; Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı bünyesinde sinema dersleri verdi ve Cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları kaleme aldı. 2000 yılında Güne Bakan Cam Kırıkları oyunuyla 4. Afife Tiyatro Ödülleri Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü'nün sahibi oldu. Hayatının son oyunu olan Lozan eserini 2001 yılında tamamladı. 1982 ile 2001 yılları arasında çoğu Devlet Tiyatroları sahnelerinde yer alan toplam yirmi altı esere imza atan Memet Baydur, Türkiye'nin farklı dönemlerinin eleştirisini yaptığı, gelenekten beslenen ve kendine özgü diliyle batı tiyatrosu ile doğu tiyatrosunu sentezleyen unutulmaz oyunlar bıraktı. Amerika Birleşik Devletleri'nde gördüğü kanser tedavisine bağlı olarak İstanbul şehrinde vefat eden yazar, 28 Kasım 2001 tarihinde Teşvikiye Camii'nde düzenlenen cenaze töreni sonrasında Ortaköy Mezarlığı'na defnedildi.