Ali Hüseyni Hamenei (Farsça: علی حسینی خامنه‌ای; 19 Nisan 1939, Meşhed - 28 Şubat 2026, Tahran), İranlı din adamı, siyasetçi, Şii merci-i taklid ve 1989'dan 2026'daki suikastına kadar İran'ın ikinci yüce lideriydi. 1981-1989 yılları arasında ise İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak görev yapmıştı. Hamenei, Orta Doğu'da en uzun süre görev yapan devlet başkanı ve Şah Muhammed Rızâ Pehlevî'den sonra geçen yüzyılın en uzun süre görev yapan ikinci İran lideri oldu.
Resmî web sitesine göre Hamenei, Muhammed Rızâ Pehlevî'nin saltanatı sırasında üç yıl sürgüne gönderilmeden önce altı kez tutuklandı ve cezaevlerinde kaldı. İran Devrimi'nin Şah'ı devirmesinden sonra, Haziran 1981'de sağ kolunu felç eden bir suikast girişiminin hedefi oldu. Hamenei, 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın liderlerinden biriydi ve şimdi kontrol ettiği ve komutanlarını kendisinin atadığı Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler geliştirdi. Devrim Muhafızları, ona karşı gelişen muhalefeti bastırmak için görevlendirildi. Hamenei 1981'den 1989'a kadar İran'ın üçüncü cumhurbaşkanı olarak görev yaptı ve ilk Dini Lider Ruhullah Humeyni'nin yakın müttefiki oldu. Ölümünden kısa bir süre önce Humeyni, vekil olarak seçtiği yerine gelecek olan Hüseyin Ali Muntazeri ile bir anlaşmazlık yaşadı, bu yüzden Humeyni öldüğünde halefi üzerinde anlaşmaya varılmadı. Uzmanlar Meclisi, 4 Haziran 1989'da 50 yaşındayken Hamenei'yi dini lider olarak seçti. Ekber Haşimi Rafsancani'ye göre Hamenei, Humeyni'nin ölmeden önce halefi olarak seçtiği adamdı. Hamenei, 14 Nisan 1979'dan beri Şah İsmail zamanında kurulan bir vakıf olan Astan Kuds Razavi'nin hizmetkarlarının başında bulunuyordu.
Dini lider olarak Hamenei, İslam Cumhuriyeti'ndeki en güçlü siyasi otoriteydi. İran devletinin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak görev yaptı. Ayrıca ekonomi, çevre, dış politika ve ulusal planlama dâhil olmak üzere birçok alanda devletin temel politikalarına ilişkin kararname çıkarma ve nihai kararları alma yetkisine sahipti. Kerim Secadpur'a göre Hamenei, yasama, yürütme ve yargı organlarının yanı sıra ordu ve medya üzerinde doğrudan ya da dolaylı etki sahibiydi. Uzmanlar Meclisi, cumhurbaşkanlığı ve İran Parlamentosu seçimleri için aday olan kişilerin başvuruları, üyeleri doğrudan veya dolaylı olarak dinî lider tarafından belirlenen Anayasayı Koruma Konseyi tarafından incelenir. Bazı durumlarda, Anayasayı Koruma Konseyi'nin belirli kişilere yönelik yasak kararlarını Hamenei'nin talimatı sonrasında geri aldığı bildirildi. İran'ın nükleer programı ile ilgili olarak Hamenei, 2003 yılında her türlü kitle imha silahının üretilmesini, stoklanmasını ve kullanılmasını yasaklayan bir fetva yayınladı.
Hamenei'nin saltanatı sırasında 1994 Kazvin protestoları, 1999 öğrenci protestoları, 2009 cumhurbaşkanlığı seçimi protestoları, 2011-12 protestoları, 2017-18 protestoları, 2018-19 genel grev ve protestoları, 2019-20 protestoları, 2021-2022 protestoları, Mehsa Emini protestoları ve 2025-26 protestoları gibi büyük protestolar yaşandı. İran'da gazeteciler, blog yazarları ve diğerleri Dini Lider Hamenei'ye hakaret ettikleri gerekçesiyle, genellikle dine hakaret suçlamasıyla birlikte hapse atıldı. Verilen cezalar arasında kırbaçlanma ve hapis cezası da yer almaktadır; bazıları gözaltında hayatını kaybetti. Hamenei'yi eleştirenler onu baskı, toplu katliamlar ve diğer adaletsizliklerden sorumlu baskıcı bir diktatör ve despot olarak görmektedir.

İlk yılları ve eğitimi

Necef doğumlu bir alim ve müçtehit olan Seyid Cevad Hamenei ile Hatice Mirdamadi'nin (Haşim Mirdamadi'nin kızı) Meşhed'de dünyaya gelen Hamenei, sekiz çocuktan ikincisidir. İki erkek kardeşi de din adamıdır; küçük erkek kardeşi Hadi Hamenei bir gazete editörü ve din adamıdır. Ablası Fatıma Hüseyni Hamenei 2015 yılında 89 yaşında öldü. Babası Hameneli bir Türk, annesi ise Yezdli bir Fars'tır. Atalarının bir kısmı bugünkü Merkezi Eyaleti'ndeki Tefriş'ten olup, Tefriş'teki asıl evlerinden Tebriz yakınlarındaki Hamene'ye göç etmiştir. Hamenei'nin büyük atası, soyu Şii dördüncü İmam Ali bin Hüseyin'in torunu Sultan Seyyid olarak bilinen Sultan ul-Ulema Ahmed'e ulaştığı varsayılan Aftasi Seyyidlerinin soyundan gelen Seyyid Hüseyin Tafreşi'dir.
Hamenei'in eğitimi dört yaşında, Mektep'te Kur'an öğrenerek başladı; temel ve ileri düzeydeki ilahiyat eğitimini Meşhed'deki Havza'da Şeyh Haşim Kazvini ve Milani gibi hocaların yanında geçirdi. Daha sonra 1957'de Necef'e gitti, ancak babasının orada kalmasına izin vermemesi nedeniyle kısa süre sonra Meşhed'e döndü. 1958'de Kum'a yerleşti ve burada Seyyid Hüseyin Borujerdi ve Ruhullah Humeyni'nin derslerine katıldı. O dönemde siyasi olarak aktif olan diğer pek çok din adamı gibi Hamenei de dini ilimlerden çok siyasetle ilgileniyordu.

Siyasi kariyeri

Hamenei, İran Devrimi'nin kilit isimlerinden biri ve Ruhullah Humeyni'nin yakın bir sırdaşıydı. İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana Hamenei, birçok hükûmet görevinde bulundu.
Muhammed Sahimi, siyasi kariyerinin İran Devrimi'nden sonra, Humeyni'nin sırdaşı olan eski İran Cumhurbaşkanı Ekber Haşimi Rafsancani'nin Hamenei'yi Humeyni'nin yakın çevresine sokmasıyla başladığını iddia etmektedir. Daha sonra, o zamanlar parlamento üyesi olan Hasan Ruhani, Hamenei'nin geçici devrim hükûmetinde savunma bakan yardımcısı olarak ilk önemli görevini almasını sağladı.

Humeyni, Hüseyin Ali Muntazeri'nin istifasının ardından 1980 yılında Hamenei'yi Tahran Cuma Namazı İmamlığı görevine atadı. Temmuz sonundan 6 Kasım 1979'a kadar kısa bir süre Millî Savunma Bakan yardımcılığı ve Devrim Muhafızları komutanlığı yaptı. Ayrıca parlamentonun savunma komisyonunun bir temsilcisi olarak savaş alanına gitti.