Herbert Adams Gibbons, Amerikalı gazeteci (d. 1880)

Herbert Adams Gibbons Kimdir ve Tarih Sahnesindeki Yeri

8 Nisan 1880 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Maryland eyaletindeki Annapolis şehrinde dünyaya gelen Herbert Adams Gibbons, dönemin tanınmış Amerikalı gazetecilerinden biridir. Yaşamı boyunca dünya siyasetini ve tarihi olayları yakından takip eden Gibbons, özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş dönemi (1299/1303-1453) üzerine ortaya attığı iddialar ile tarihe geçmiştir. Asıl mesleği gazetecilik olmasına ve profesyonel bir tarihçi olmamasına rağmen, Osmanlı tarihi üzerine öne sürdüğü fikirler dönemin akademik çevrelerinde büyük bir yankı uyandırmış ve pek çok Osmanlı tarihçisini anti-tez üretmeye veya mevcut tezleri çürütmeye yöneltmiştir.

Teorileri ve Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluş Tezi

Gibbons'un tarih yazımındaki en çarpıcı iddiası, Osmanlıların bir devlet kurabilmek için ihtiyaç duydukları temel unsurları İslamlaşan Rum tebâa ile İslam olmuş Türklerden elde ettiği yönündedir. Bu tartışmalı görüşlerini 1916 yılında yayımladığı ve oldukça büyük tartışmalara neden olan The Foundation of the Ottoman Empire (Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu) adlı eserinde kamuoyuyla paylaşmıştır. Söz konusu eser, 1928 yılında dilbilimci Ragıp Hulûsi Özdem tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Gibbons'un bu iddiaları, başta Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü olmak üzere Ömer Lütfi Barkan ve Paul Wittek gibi önemli isimlerin sert eleştirilerine maruz kalmış; Wittek'in Gazi tezi de tıpkı Gibbons'un iddiaları gibi Osmanlı kuruluş tartışmalarının odağı haline gelmiştir.

Eğitim Hayatı, İstanbul Yılları ve Gazetecilik Kariyeri

Hayatının önemli bir bölümünü Osmanlı coğrafyasında geçiren Gibbons, Princeton Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde eğitim aldıktan sonra bir Presbiteryen papazı olarak 1909 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a gelmiştir. 1910 ile 1913 yılları arasında Tarsus'taki Amerikan Koleji'nde ve İstanbul'daki Robert Kolej'de dersler vermiştir. Eğitimciliğinin yanı sıra gazetecilik yönünü de ön planda tutan Gibbons; Osmanlı İmparatorluğu'nun İtalyan ve Balkan Savaşları ile I. Dünya Savaşı süreçlerinde Fransa, Mısır ve Sudan gibi ülkelerde ABD merkezli kuruluşlar adına muhabirlik yapmıştır. 7 Ağustos 1934 tarihinde Avusturya'nın Grundlsee şehrinde hayata gözlerini yuman Amerikalı yazarın gazetecilik ve tarih alanındaki diğer önemli yapıtları arasında The New Map of Europe (1914) ve Contemporary World History (1932) yer almaktadır.