Max Weber (21 Nisan 1864 - 14 Haziran 1920), Alman düşünür, sosyolog ve ekonomi politik uzmanı. Modern antipozitivistik toplumbilimi incelemesinin öncüsü olduğu düşünülür. Sosyolojiyi yöntembilimsel olgunluğa eriştirmiştir.
Weber, siyaset sosyolojisi ve eğitim sosyolojisi alanında yaptığı araştırmalarıyla da tanınır. Marx'ın sınıf temelli çözümlemelerinin yerine statü kavramını getirmiştir. Bürokrasi üzerine çalışmalarıyla tanınır.
Max Weber, sosyoloji alanında dönüştürücü bir figür olarak kabul edilir. Çalışmaları, modern toplumların gelişimini anlamak için rasyonelleşme, sekülerleşme ve dünyanın büyüsünün bozulması gibi süreçleri merkeze koyar. Weber, bu süreçlerin kapitalizmin ve modernitenin yükselişiyle nasıl iç içe geçtiğini inceledi ve bu bağlantıları "Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu" adlı eserinde detaylı bir şekilde ele aldı. Bu çalışmada, Weber, pazar odaklı kapitalizmin ve Batı'daki rasyonel-legal sistemlerin yükselişinde ascetik Protestanlığın oynadığı rolü vurguladı. Bu analiz, daha sonra Çin, Hindistan ve antik Yahudi dinlerini de kapsayan geniş kapsamlı dünya dinleri çalışmalarının temelini oluşturdu.
Weber aynı zamanda devleti şiddet tekelinde tanımlayan ve sosyal otoriteyi karizmatik, geleneksel ve rasyonel-legal olmak üzere üç kategoriye ayıran teorileriyle tanınır. Metodolojik antipozitivizmi savunan Weber, sosyal eylemlerin sadece ampirik değil, aynı zamanda yorumlayıcı yöntemlerle de incelenmesi gerektiğini öne sürdü. Ekonomik sosyoloji, siyasi sosyoloji ve din sosyolojisi gibi alanlarda önemli katkılarda bulundu.
Weber'in ölümünden sonra, çalışmalarının etkisi, Weimar Cumhuriyeti'nin siyasi karışıklığı ve Nazi Almanyası'nın yükselişi sırasında azaldı. Ancak, II. Dünya Savaşı sonrasında, Talcott Parsons öncülüğünde yapısal işlevselcilik alanında kullanılan çalışmaları sayesinde tekrar ilgi çekti. Yirminci yüzyılın sonlarına doğru, Weber'in eserlerinin çevirilerinin ve bilimsel yorumlarının artmasıyla beraber ünü de arttı. Marx ve Durkheim ile birlikte sosyolojinin kurucu babalarından biri olarak kabul edilen Weber, sosyal bilimlerin gelişimindeki merkezi figürlerden biri olarak görülmektedir.

Çocukluğu ve gençliği

Weber, Almanya’nın Erfurt kentinde doğmuştur. Max Weber Sr.’un yedi çocuğunun en büyüğüdür. Babası seçkin bir liberal politikacı, annesi Helene Fallenstein ise ılımlı bir Protestandı. Weber Sr. politikanın içinde bir figürdü ve aile yaşantısına da bunu yansıtmıştı, Weber’lerin salonunda birçok göze batan entelektüel ve siyasi ağırlanırdı.
Genç Weber ve daha sonra kendisi gibi bir sosyolog ve ekonomist olan kardeşi Alfred, işte böyle bir entelektüel ortamda büyümüşlerdir. 1876’da, Max henüz 12 yaşındayken, ailesine Noel hediyesi olarak iki tarihi metin kaleme almıştır: “Alman Tarihi Hakkında, İmparator ve Papa’ya Özel Atıflarla” ve “Konstantin’den Kavimler Göçüne, Roma İmparatorluğu”. 14'üne geldiğinde Homeros, Vergilius, Cicero ve Livius atıflı makaleler yazıyor ve henüz üniversiteye girmeden evvel Goethe, Spinoza, Kant ve Schopenhauer’u genişçe biliyordu. Weber’in üniversite çağında sosyal bilimler alanında uzmanlaşmak isteyeceği açıkça belli idi.

Öğrenimi

1882'de Heidelberg Üniversitesi'ne Hukuk öğrencisi olarak girdi. Hukuk dersleriyle birlikte, ekonomi, Orta Çağ Tarihi ve teoloji derslerine de katıldı. Aralıklarla, Strazburg’da Alman ordusuna hizmet verdi.
1884 Sonbaharında, babasının evine, Berlin Üniversitesi’ne çalışmak için girdi. Sonraki 8 yıl boyunca, sadece bir dönem Göttingen Üniversitesi için ve kısa dönem askerlik için evinden ayrıldı. Baba evindeyken, stajyer avukat oldu ve nihayetinde Berlin Üniversitesine doçent olarak girdi. Meslek birliğinin sınavını kazandı. 1880’ler boyunca tarih dersleri almaya devam etti. 1889 yılında "Orta Çağ İşletme Organizasyonları Tarihi” isimli doktora tezini verdi. İki yıl sonra "Roma Tarım Tarihi ve Roma Tarım Tarihinin Özel ve Halk Hukukundaki Önemi" adlı makalesini tamamladı. Weber'in profesör olması için önünde bir engel kalmamıştı.
Doktora tezi sonrasında, Weber'in ilgisi çağının sosyal politikalarına kaydı. 1888’de “Verein für Sozialpolitik”e katıldı. Bu birlik, tarihçi ekole bağlı Alman ekonomistlerin kurduğu yeni bir meslek örgütüydü. Orada, sosyal problemlerin birçoğunun ekonomi ile çözümlenebildiğini gösterdi ve ekonomik problemleri çözümlemede istatistik yöntemleri kullanmaya öncelik etti. Siyasete ilgisi devam ediyordu ve sol görüşlü Protestan Sosyal Kongresi’ne katıldı. 1890, “Verein” Polonya Sorunu “Ostflucht” diye bilinen, yabancı çiftçilerin Doğu Almanya'ya girişleri ve yerli çiftçilerin ise hızla sanayileşen Alman şehirlerine göç etmelerini üzerine bir araştırma programı açtı. Bu araştırmanın bir kısmını yürüten Weber araştırmanın sonuç raporunu da kaleme aldı. Bu sonuç raporu, muhteşem bir empirik çalışma denilerek övüldü ve Weber'in tarım ekonomisi dalındaki uzmanlığını perçinledi.
1893'te, kuzeni ve geleceğin feminist yazarı olan Marianne Schnitger ile evlendi. Schnitger, Weber'in ölümünden sonra, onun gazete makalelerini toplayıp kitaplaştıran insandır. Çift 1894'te Weber'in Freiburg Üniversitesi'ne Ekonomi Profesörü olarak atanması üzerine, Freiburg'a gittiler. Bundan iki yıl sonra, aynı görevle Heidelberg Üniversitesi atandı. 1 yıl sonra, oğluyla sert bir anlaşmazlığa düşmelerinden iki ay sonra baba Weber öldü. Bu olayın ardından, Weber artarak uyku problemine ve sinirliliğe düçar oldu. Bu durum, Weber'in profesörlük görevini sürdürmesini zorlaştırdı. Bu durum, daha az ders vermesine neden oldu ve 1899'da son dersini verdi. 1900'de eşiyle birlikte İtalya'ya gittiler ve 1902'ye dek Heidelberg'e dönmediler.
1890'lardaki engin üretkenliğinden sonra, 1898'den 1902 sonlarına kadar tek bir sayfa bile yazmamış ve nihayetinde 1903'te profesörlükten istifa etmiştir. Bu sorumluluktan kurtulunca, "Archives for Social Science and Social Welfare"den gelen ortak editörlük teklifini, meslektaşları Edgar Jaffe ve Werner Sombart’la birlikte kabul etti. 1904’te, bazı makalelerini bu dergide basmaya başladı, “Kapitalizmin Ruhu ve Protestan Ahlak ” (Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus) da bunlardan en dikkate değer ve ünlü olanıdır. Bu çalışması, daha sonraki, ekonomik sistemleri kültür ve dinle temellendirmek düşününe temel oluşturmuştur.
Bu çalışması, o hayattayken kitap olarak basılan tek eseridir. Yine o yıl, ABD'ye gitti ve Congress of Arts and Sciences’da World's Fair (Louisiana Purchase Exposition)’a atıldı. Bu başarılarına rağmen, Weber sürekli hocalığa devam edemeyeceğini düşünüyor, sadece özel dersler veriyordu, geçimini de kısmen bu yolla büyük ölçüde kendisine 1907’de kalan mirasla sağlıyordu. 1912’de Weber, sosyal demokratlar ve liberalleri birleştirerek bir sol parti kurmayı denedi. Bu girişim, liberallerin, sosyal demokratlardan devrim yapabilecekleri endişesiyle uzak durmaları sonucunda başarısızlıkla sonuçlandı.