Ağa Muhammed Şah (Farsça: محمد خان قاجار d. 14 Mart 1742 - ö. 17 Haziran 1797), Kaçar Aşireti'nin reisi; 1794-1925 yılları arasında İran'a hakim olan Kaçar Hanedanı'nın kurucusudur. Aslen Kaçar aşiretinden Koyunlu kolunun aşiret reisiydi. Ağa Muhammed Han 1789'da İran Şahı olarak tahta çıktı, ancak Mart 1796'ya kadar resmen taç giymedi. 1794'te Zend Hanedanı'ndan Lutf Ali Han'ı öldürmesiyle tahta çıktı. 17 Haziran 1797'de suikasta kurban gitti ve yeğeni Feth Ali Şah tahta çıktı. Ağa Muhammed Han saltanatında başkenti Tahran (günümüzde hala İran'ın başkentidir) yaparak İran'ın tekrar merkezi otoriteye kavuşmasını sağladı. Gürcistan'ın bağımsızlık ilan etmesiyle Tiflis'e şiddetli bir saldırı düzenleyerek 15.000 Gürcü esir ile İran'a geri döndü.
Ailesi ve Gençliği
Ağa Muhammed Han, 1742'de Esterabad'da dünyaya geldi. O Kaçar Aşiretinin Koyunlu (Kovanlı da denir) koluna mensuptur. Aşiretin farklı kolları vardır; bunlardan en önemlisi olan Develi kolu, Koyunlu koluyla sıklıkla mücadele etti. Ağa Muhammed Han ise Koyunlu kolunun lideri olan Muhammed Hasan Han'ın en büyük oğlu ve II. Tahmasb emriyle öldürülen Feth Ali'nin torunuydu.
Ağa Muhammed Han'ın öz ve üvey kardeşlerinin isimleri Hüseyin Kulı Han, Murtaza Kulı Han, Mustafa Kulı Han, Rıza Kulı Han, Cafer Kulı Han, Mehdi Kulı Han, Abbas Kulı Han ve Ali Kulı Han'dır.
Nadir Şah 1747'de ölmesiyle, yönetimin Afşarların elinden çıkması, Muhammed Hasan'ın Esterabad'da müstakil bir yönetim kurması, Nadir Şah'ın yeğeni Adil Şah'ın Meşhed'den ayrılıp Esterabad'ın kontrolünü ele geçirmesiyle son buldu. Adil Şah Muhammed Hasan'ı yakalayamadı ancak Ağa Muhammed Han'ı ele geçirmeyi başardı. İlk önce öldürmeyi düşündüyse de daha sonra Ağa Muhammed'i öldürmeyip hadım ettirdi. Bunun üzerine Muhammed Han sarayda görevlilere verilen "ağa" unvanını aldı.
Muhammed Hasan’ın Ölümü
Geçen 10 yıl boyunca Afşar Hanedanı iç savaş ve Afgan Emiri Ahmed Şah'ın istilasıyla Horasan'a çekildi. Bu süreçte Muhammed Hasan, Peştun Lideri Azad Han ile Afgan ve Zend hükümdarı Kerim Han'a karşı Nadir Şah'ın eski imparatorluğunun batı kısmının hakimiyeti için savaştı. Ancak 1759'da Esterâbâd Muharebesi'nde Zend ordusuna yenildi ve taraftarları tarafından ihanete uğrayarak Sevadkuhlu Muhammed Han tarafından öldürüldü. Ağa Muhammed Han'ın hadım olmasından dolayı Kovanlıların başına kardeşi olan Hüseyin Kuli Han geçti. Kısa bir süre sonra Esterabad'ı Kerim Han ele geçirerek Hüseyin Han Develü'yü Kaçarların başına geçirdi. O esnada Ağa Muhammed Han ve kardeşi Hüseyin Kulı Han bozkırı terk etti. Bir yıl sonra Ağa Muhammed Han Esterabad'a karşı bir saldırı düzenledi. Ancak kaçmak zorunda kalarak Eşref'e ulaşmayı başardıysa da esir alındı ve rehine olarak Tahran'daki Kerim Han'a gönderildi. Çok geçmeden Hüseyin Kulı Han da yakalandı.
Yorumlar (0)
Görüşlerinizi Paylaşın
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!