III. Richard (d. 2 Ekim 1452, Fotheringhay Şatosu, Northamptonshire, İngiltere - ö. 22 Ağustos 1485, Leicestershire, İngiltere), 1483 – 1485 döneminde Plantagenet Hanedanı'nin bir altkolu olan York Hanedanı'ndan son olarak krallık yapan İngiltere kralı.
İngiltere Kralı IV. Edward'in küçük kardeşi olarak ve Gloucester Dükü ünvanını taşıyan Richard 1483'te ağabeyinin ölümü üzerine İngiltere krallık tahtına geçirilen ağabeyinin oğlu 12 yaşında çocuk olan V. Edward için "Lord Savunucu (Lord Portector)" ünvanı ile taht naibi olarak 1483'e kadar yeğeni yerine İngiltere'nin gerçek yöneticiliğini yapmıştır. 1483'te küçük yaşta yeğeni V. Edward ve onun kardeşi olan Richard Shrewsburyli'yi Londra Kulesi'nde hapse attırmış; gayrimeşru olarak kendi III. Richard adı ile İngiltere Kralı adıyla İngiltere Krallık tahtını eline geçirmiş ve 6 Temmuz 1483'te dini törenle kral olarak taç giymiştir. Küçük yaşta prensler olan V. Edward ve kardeşi olan Richard Shrewsbury Ağustos 1482'den itibaren hiç ortalıkta görülmemişlerdir ve bu iki genç prensin III. Richard'ın emirleri ile öldürüldükleri ortaya çıkmıştır. Bu olay İngiltere tarihinde ve edebiyatında "Kulede Prensler (Princes in the Tower)" adı verilen efsanevi yazılara konu olmuştur.
III. Richard'ın kısa krallık döneminde Ekim 1483 büyük bir ayaklanma çıkmış ve bu bastırılmıştır. Buna rağmen III. Richard'ın ülkeyi enerjik ve yetenekli bir şekilde yönettiği kabul edilmektedir. Fakat ikinci büyük ayaklanmada Lancaster hanedanı'nın son mensubu olan Henry Tudor bir ordu ile Fransa'dan İngiltere'ye geçerek İngiltere Kralı olduğunu iddia etmiştir. Bunun üzerine III. Richard ordusu ile onun üzerine kuzeye yönelmiş ve iki ordu arasında Doğu Midlands bölgesinde yapılan Bosworth Muharebesi'nde III. Richard yenilmiş ve bu muharebe alanından kaçarken öldürülmüştür. Yerine yeni Tudor Hanedanı'nin kuran VII. Henry İngiltere Kralı olarak taç giymiştir.
İngiltere'de Tudor dönemi tarihçileri ve yazarları dolayısıyla günümüzde III. Richard bir canavar ruhlu, Makyavelizm prensiplerini devamlı uygulayan, tahta geçmek için genç yeğenlerini bile bile öldürten bir politikacı hükümdar olarak görülmektedir. Bu görüntüye en güzel örnek 16. ve 17. yüzyıllarda yaşamış İngiliz ünlü tiyatro yazarı William Shakespeare'in kariyerinin gençliğinde hazırlamış olduğu III. Richard adlı trajedi oyunudur. Fakat günümüzde ve 20. yılda III. Richard'ı yerin dibine batıran bu görüşe karşılık olarak III. Richard'ı daha pozitif olarak kabul eden çeşitli cemiyetler kurulmuştur. Shakespeare'in oyununda ve bunun sinemaya aksetmesinde baş rolü oynayan Laurence Olivier, Ian McKellen ve Al Pacino gibi aktörler bu Kral Richard rolünü daha kompleks bir şekilde yorumlayıp onu yeniden insanı şekilde göstermişlerdir.
III. Richard'ın cesedi Bosworth Field Muharebesi meydanından getirilip Leicester'de bir manastırın şapeline gömülmüştür. Bu şapel ve bağlı olduğu manastır 16. yüzyılda İngiltere Reformasyonu sırasında kapatılmış ve yıkılmıştır. Bu manastırın mevki Grayfriars (gri manastır) olarak bilinmiş ve manastırın şapeli de herkese açık St. Nicholas adı verilen bir kilise olmuştur. Bundan sonra 5 yüzyıl III. Richard'ın mezarı kaybolmuştur. 20. yüzyıl başlarında bu yıkılmış kilisesinin bulunduğu mevki ve civarının üzerine çimento ve asfalt dökülüp bu mevki belediye otoparkına dönüştürülmüştür. 2012'de Leicester Üniversitesi bu mevkiye bir arkeolojik kazı yapıp bir iskelet bulmuştur. Bu iskelet üzerine en modern arkeolojik yöntemler kullanılarak (radyokarbon tarihleme yöntemi, genetik analizler gibi) bu iskeletin III. Richard'ın olduğu ispat edilmiştir. Bundan sonra III. Richard'ın cesedinin kalıntıları, yapılan bir törenle Leicester Katedrali'ne 25 Mart 2014'te gömülmüştür.

Gençliği (1452-1470)

Richard 2 Ekim 1452'de Northhamptonshire'daki Fotheringhay Şatosunda doğmuştur. Babası York Dükü Richard Plantagenet ve annesi ise karısı Düşeş Cecily Neville idi. Kendinde büyük üç erkek kardeşi (Edward, Edmond Plantagenet ve sonra Clarence Dükü olan George Plantagenet) ve üç kız kardeşi (Yorklu Anne, Suffolk Düşesi olan Elizabeth ve Yorklu Margaret) bulunmaktaydı. Çocukluğunu annesinin yaşadığı Fotheringhay Şatosu'nda ve olasılıkla ailesinin sahip olduğu diğer malikanelerde (Sandal Şatosu, Ludlow ve "Barnard Castle" Şatosunda) geçirmiştir.
Babası olan York Dükü Richard çocuk yaşta iken Lancaster hanedanından İngiltere kralı olan VI. Henry'nin annesi olan eski kraliçe ve Fransa kralı kızı olan Margaret Anjoulu (1429-1482) tarafından yetiştirilmesine karşı gelmekteydi. Bu İngiltere kraliyetinin yönetimi hakkında aralıklı ama arka arkaya krizler çıkmasına neden oldu. Bu krizlerden birinde eski kraliçenin Lancasterliler ordusuna kendinin topladığı bir Yorklular ordusu ile karşı gelen York Dükü Ekim 1459'da Ludford Bridge Muharebesi'nde yenik düştü ve İrlanda'ya kaçmak zorunda kaldı. Kendisi İngiltere'de vatan haini ilan edildi ve tüm mal ve mülkü devlet tarafından müsadere edildi. Fakat York Dükü taraftarları Yorklular, Anjoulu Margaret'a karşı mücadeleye devam ettiler. York Dükü taraftarlarının kurduğu Yorklular ile Anjoulu Margaret'in Lancasterliler devlet ordusu arasında Temmuz 1460'ta yapılan Northampton Muharebesi'nde York Dükü taraftarları ordusu galip geldi. Bunun üzerine York Dükü Richard Eylül 1460'ta İrlanda'dan İngiltere'ye geri dönebildi. Bu galibiyetten sonra York Dükü İngiltere krallığını eline geçirmek için çaba vermeye başladı. Ama York Dükü Richard'ın ordusu ile Margaret Anjoulu'nun Lancacasterliler devlet ordusu arasında Aralık 1460'ta yapılan Wakefield Muharebesi'nde York Dükü Richard büyük bir yenilgiye uğradı ve kendisi ve ikinci oğlu olan Edmond Plantagenet bu muharebede hayatlarını kaybettiler.
Kocası savaşta ölen York Düşesi Cecily Neville kendiyle yaşamakta olan iki oğlunun, George ve Richard'ın, galip Lancasterliler tarafından öldürülmelerini önlemek için Haziran 1461'de onları Manş Denizi karşısında bulunan "Alçak Ülkeler (Pays Bas, günümüzde Belçika)"'da hüküm süren Bourgogne Dükü olan Philipe le Bon yanına gönderdi. George ve Richard bu yabancı ülkede birkaç ay kaldılar. Bu sırada yeni York Dükü olan büyük kardeşleri Edward'ın komuta ettiği Yorklular ordusu Towton Muharebesi'nde Lancasterliler devlet ordusuna galip geldi.
Bunun üzerine Richard ve ağabeyi George tekrar İngiltere'ye döndüler. Richard'ın ağabeyi olan ve Towton Muharebesi galibi olan Edward, Lancaster Hanedanından olan kral VI. Henry'yi 29 Mart 1461'de krallıktan azledildikten sonra IV. Edward adı ile İngiltere Krallık tahtına geçti. Yeni kralın küçük kardeşleri olan Richard ve George 26 Haziran'da ağabeyleri IV. Edward'ın dinsel taç giyme töreninde hazır bulundular. Ağabeyi George'a Clearance Dükü asalet ünvanı verildi. Bir iki ay sonra 1 Kasım'da daha 9 yaşında iken genç Richard'a da Gloucester Dükü asalet ünvanı verildi ve bundan sonra Richard Gloucester Dükü olarak anılmaya başlandı.
Bundan sonra Richard'a şövalyelik eğitimi vermek için kuzeni olan 16. Warwuick Dükü Richard Neville'nin Wensleydale, Yorkshire'da bulunan Middleham Şatosu adlı malikanesinde çocukluğunun dört yılını geçirdi. Bu dört yıl bazı tarihçiler tarafından 1461 sonundan 1465 başında 12 yaşına geldiği zamana kadar olarak verilmekte veya diğerleri tarafından ise 1465 başından 1468'de 16 yaşına girdiği zaman olarak bildirilmektedir. Arşivlerde 1465'te kral IV. Edward'ın 1565'te Warwick Dükü Richard Neville'e küçük kardeşi Richard'ın eğitimi ve yatılı masraflarını karşılamak üzere 1000 £ ödeme yaptığını gösterir bir belge bulunmaktadır. Warwick Dükü Richard Neville'e sonradan birkaç defa kralları tahttan indirip yenilerini tahta geçirdiği için "Kral Yapıcı (Kingmaker)" lakabı verilmiştir. Genç Gloucester Dükü Richard Middleham Şatosu'nda sonradan evleneceği Warwick Dükü'nün küçük kızı Anne Neville ile tanışmıştır. Warwick Dükü'nün büyük kızı ise Richard'ın ağabeyi olan Clarance Dükü George ile evlenmiştir. Bu malikanede Richard sonradan kendisine gayet sadık olarak yüksek idarecilik ve danışmanlık görevi yapacak Francis Lovell'le de arkadaşlık yapmıştır.

Ağabeyi Kral IV. Edward yanında görevi

1 Kasım 1461'de Richard'a Gloucester Dükü ünvanı verilmiştir. 12 Ağustos 1462'de ise İngiltere ülkesinin kuzeyinde, Yorkshire'da Richmond lordluğu dahil ve Galler'de Pembroke'da büyük araziler ona malikane olarak ağabeyi tarafından verilmiştir. Bu araziler yanında 12. Oxford Kontu John De Vere'e ait olan ve onun vatan haini olarak ilan edilip Doğu Anglia bölgesinde bulunan tüm mülkleri devletçe müsadere edildikten sonra bu müsadere edilmiş araziler de yeni Gloucester Dükü Richard'a devredilmiştir. 1461'de doğum gününde Gloucester Dükü Richard Gloucester Kalesi ve Corfe Kalesi hakimi olarak; "İngiltere, İrlanda ve Akitanya Amirali" olarak ve "Kuzey İngiltere Valisi" olarak atanmıştır.
Temmuz 1469'da Kral IV. Edward'ın tahtı kendi eline geçirmesi çabalarında baş destekçisi olmuş olan 16. Warwick Kontu Richard Neville, damadı olan ve kralın küçük kardeşi olan Clarance Dükü George'un da desteğini alarak, Kral IV. Edward'ın aleyhine dönmüş ve bir ayaklanma başlatmıştır. Bu ayaklanmanın bastırılması için görevlendirilen, daha 17 yaşında olan, Gloucester Dükü Richard'a tüm İngiltere'nin savunması için 17 Ekim 1469'de "İngiltere Komiseri (Constable)" görevi verilmiştir. Ayrıca Kral Edward, tahttan uzaklaştırdığı Lancaster hanedanını hala tutan birçok kişinin bulunduğu Galler ülkesinde krallığın duruma hakim olabilmesi için de kral kardeşi Gloucester Dükü Richard'ı Kasım'da (1. Hastings Baronu William Hastings'in yerine) Kuzey Galler Lord Baş Hakimi ve 1470 başlarında "Galler Baș Nazırı ve Vekilharcı" görevlerine tayin etmiştir. Bu rollerde Warwick Kontunun kendi başına ayaklanmasını bastırmakta, genç Richard gayet büyük bir rol oynamıştır.
Ayaklanması bastırılmaya başlandığı zaman 16. Warwick Kontu Richard Neville 1470'te bir diğer isyan başlatarak bu sefer Lancaster hanedanından olan eski kraliçe Margaret Anjoulu ile müttefiklik ve şahsi ilişkiler kurup onun oğlu VII. Henry'nin İngiltere Kralı tahtına tekrar çıkmasını sağlamaya çaba vermeye başlamıştır. York hanedanının savunmakla görevli olan 1. Hastings Lordu William Richard ve Rivers Markizi Anthony Woodville, Lanacasterliler taraftarı ve 16. Warwick Kontu Richard Neville'nin kardeşi olan Lord Montagu karşısında Doncaster'da yapılan bir çarpışmada yenilip Lord Montagu tarafından yakalanmaktan güç kurtulup İngiltere'den Avrupa sahillerine kaçtılar. Bunun üzerine Kral IV. Edward ve kardeşi Gloucester Dükü Richard da Avrupa kıtasına kaçmak zorunda kaldı. 2 Ekim'de iki kardeş King's Lynn limanından iki ayrı gemi ile Manş Denizi'ni geçtiler. Kral IV. Edward Marsiep'te Gloucester Dükü Richard Zeeland'da (günümüzde Hollanda) Avrupa kıtasında karaya çıktılar. İngiltere'den o kadar acele ayrılmışlardı ki yanlarında hiçbir para bulunmamaktaydı. Gemi taşıma ücreti olarak Edwarad, gemi kaptanına kıymetli kürk paltosunu vermişti ve Richard ise ücret olan 3 sterlini Zeeland kasaba idarecisinden borç alarak ödemişti. 26 Kasım'da Londra'da Warwick tarafından yeniden toplanan tek Parlamento 26 Kasım'da iki kardeşi vatana ihanetten suçlu buldu ve onların tüm ünvanları ellerinden alındı.
Bundan sonra Avrupa'da sığınmacı olan IV. Edward ve kardeşi Richard Brugge'da, eskiden Edward kral iken İngiltere'de Burgundi Düklüğü Londra elçisi olan, Louis de Gruthus'un evinde ikamet ettiler. Londra'da Lancasterli VI. Henry kral olmakla beraber tüm iktidar gücü 16. Warwick Kontu Richard Neville'nin elinde bulunmaktaydı. Warwick Kontu İngiltere'nin gayet zor durumda olduğunu sanki unutarak Burgundi Dükü'na karşı savaş açtı. Buna karşılık olmak üzere Burgundi Dükü Edward'a İngiltere Krallığı'nı tekrar geri almak için mali destek ve askeri yardım sağladı. Hansa tüccarlarından alınan 20.000 £ borç ile Yorklu kral IV. Edward 1471'de 36 gemi ile topladığı 1200 askerle 11 Mart 1471'de İngiltere'ye çıktı.
Gayet genç yaşta olmakla beraber Gloucester Dükü Richard ağabeyi IV. Edward'ın 1471'de İngiltere'yi tekrar eline geçirmesinde gayet büyük katkıda bulundu. 14 Nisan 1471'de Lancasterliler ordusu ile yapılan Barnet Muharebesi'nde Yorklular ordusunun öncülerine 18 yaşına girmiş olan Gloucester Dükü Richard komuta etti. IV. Edward komutasındaki Yorklular ordusu 16. Warwick kontu olan Richard Neville komutasındaki Lancasterliler ordusunu büyük bir mağlubiyete uğrattı. Bu muharebede yenik olarak kaçmakta iken Warwick Kontu kendi askerleri tarafından öldürüldü.
Bu mağlubiyet Fransa'ya eski kraliçe ve Lancasterliler başı olan Anjoulu Margeret'a erişince, o ağabeyi olan Fransa kralı desteği ile yeni bir ordu toplayıp yanında oğlu ve Lancasterliler İngiltere kralı veliahtı Galler Prensi olan Edward Westminsterli ile birlikte İngiltere'ye çıktı. Onun ordusuna İngiltereli Lancasterliler katıldılar. Anjoulu Margeret Lancasterliler ordusu ile Gallere doğru yürüyüşe geçti. Yeniden İngiltere Kralı olmuş olan IV. Edward, Barnet Muharebesi'nde galip gelmiş olan Yorklular ordusu başında onu takip etti. İki ordu arasında Tewkesbury Muharebesi başladı. Bu muharebede 18 yaşında olmasına rağmen Yorklular ordusunun sağ kanadında bulunan öncülerine yine Gloucester Dükü Richard komuta etti. 4 Mayıs 1471'de yapılan "Tewkesbury Muharebesi" Lancasterlilerin Yorklulara karşı kararlı mağlubiyeti ile sonuçlandı. VI. Henry'nin oğlu ve Lancasterliler kral veliahtı Galler Prensi olan Edward Westminsterli bu muharebeden sonra öldürüldü.
Daha sonra devlet şeref veya gerçek görevleri de (örneğin hayat boyu Cumberland Yüksek Şerifliği, İskoçlara karşı İngiltere ülkesi koruma mevkileri olan kuzey Yorkshire'da "Sheriff Hutton" ve "Middleham" kaleleri ve Cumberland'da Penrith kalesi komutanlıkları; İskoçlara karşı Kuzey Başkomutanı ve Baş Devlet Nazırlığı vb) verildi. Böylece Gloucester Düü Richard İngiltere Krallığı içinde gayet önemli görev ve ünvanlarla en güçlü soylu kişi oldu.
Temmuz 1472'de Gloucester Dükü Richard ölmüş olan 16. Warwick Kontu Richard Neville'in 16 yaşında olan kızı "Anne Neville" ile evlendi. Anne Neville daha önce Tewkesbury Muharabesi'nden öldürülen ve Lancasterliler Galler Prensi olan Edward Westminsterle evlilik anlaşması yapmış ve onun ölümü ile hukuken dul kalmıştı. Gloucester Dükü Richard'ın bu evliliği İngiltere'de gayet ünlü, güçlü ve zengin bir asil ailesi olan Neville'lerin hangi kısımlarının kral tarafından hukuki bakımdan sorunlu olmadığını göstermesi olarak kabul edilmektedir. Bu evliliğin özel bir niteliği de Kral'ın ve Gloucester Dükü'nün kardeşi olan Clarance Dükü George'un Anne Neville'nin ablası ve 16. Warwick Kontu'nun diğer bir kızı olan İsabelle Neville ile 1469'dan beri evli olması idi.
Clarance Dükü George küçük kardeşinin evliliğini pozitif görüşle kabul etmemişti ve iki kardeşin arası açılmıştı. Bu anlaşmazlığa başlıca sebep iki kız kardeşin arasında baba mirasının bölüşülmesi ile ilişkili idi. Warwick Kontu çok büyük Beuchamp malikane arazileri ve servetini karısı Anne Baeuchamp'ın mirası dolayısı ile elde etmişti. Anne Beauchamp'ın babasının hiç erkek çocuğu olmamış ve ona ait olan bu malikane arazileri, servet ve kalıtsal "kontluk" ünvanlarının hepsi Anne Beauchamp'a ve kocası Warwick Kontuna geçmişti. Anne Baeuchamp daha yaşamaktaydı ve teknik olarak bu malikane arazileri ve servetin sahibi o idi. Ama miras olan kalıtsal ünvanlar, malikane arazileri ve servetin hangi kızına (ve dolayısıyla hangi kızın kocasına) geçeceği bu iki kızla evli olan iki erkek kardeş arasında büyük husumet yaratmıştı. Ayrıca Clarance Dükü bu yeni evliğin Katolik kilisesi evlilik kurallarına göre şüphe götürür olduğunu ve iki erkek kardeşin iki kız kardeşe evlenmesinin genellikle kilise tarafından yasak edildiğini de iddia etmişti. Gloucester Dükü Richard evlendikten sonra Warwick Kontu'nun malları ve mülkleri üzerindeki haklarını ve hatta karısının mirası olarak tuttuğu kalıtsal Warwick ve Salisbury kontluk ünvanları üzerindeki hakkını bile bırakmayı kabul etti. Kendine verilmiş olan "İngiltere Büyük Saray Nazırı" görev ve ünvanını da ağabeyi Clarance Dükü George verdi. Fakat Riohard 1471'de Warwick Kontu'nun devletçe müsadere edilmiş ve kendine ağabeyi kral tarafından bağışlanmış olan malikane arazilerinin sahipliğini kendi elinde tuttu. Bu malikane arazileri Penrith, Sheriff Hutton ve Middleham'ı ihtiva etmekteydi. Richard ve karısı ana ikametgâhlarını Mitcham Şatosu'nda kurdular.
Ama iki kardeş arasındaki ihtilaf tükenmedi ve anlaşmazlık o kadar ileri gitmişti ki iki erkek kardeş ve kendi yandaşları arasında sanki bir açık savaş varmış şeklini almıştı. Kral Edward 1475'te iki küçük kardeşi arasında resmi bir arabuluculuk girişimi yaptı. İki erkek kardeş ve eşleri iki kız kardeş Warwick Kontu'nun mirasını sanki Warwick Kontu "doğal olarak kendi eceliyle ölmüş gibi" kabul etmelerini ve mirası ona göre bölüştürülmesini öngördü. Bu evlenmenin kilise hukukuna uygun olması için Roma'da bulunan papalık idaresinden özel izin almak gerekmişti ve bu izin de 1472'de gerçekleşti.
Clarance Dükü George ağabeyi kral IV. Edward'ın desteğini tedricen kaybetmeye başladı. Bu ağabey-küçük kardeş ihtilafının sonucu 1477'de göründü. 12 Aralik 1476'da Clarance Dükü George'un karısı İsabelle öldü. Dük yeni karısı olarak kendi kız kardeşinin üvey kızı olan Mary Burgundili ile evlenmek istedi. Bunu kız kardeşi Margaret kabul etti. Ama kral IV. Edward bu evliliğin uygun olmayacağı nedenini ileri sürerek Clarance Dükü'nü bu evliliği yapmaktan men etti. Bunda Richard'ın hiçbir etkisi olmadığı ve bunun kralın kardeşi George ile ilişkilerinin gittikçe soğumasına işaret olduğu tarihçilerce belirtilmektedir, O yıl Clarance Dükü George tutuklandı ve Londra Kulesi'nde hapis edildi. Krala karşı bir komplo kurup ona ihanet suçundan Kral IV. Edward başkanlığında Parlamento tarafından yargılandı. Suçlu bulunarak 18 Şubat 1478'de hapis olduğu Londra kulesinde idam edildi. Söylentilere göre bu idam edilme bir büyük fıçı "Malvaziye" tipi üzümden yapılmış İtalya'dan ithal edilmiş özel şarap içinde boğulmak şeklinde olmuştur.
Richard ve karısı Anne İngiltere ülkesinin kuzeyinde, Barnard Castle, Sheriff Hutton ve Middleham'daki şatolarda yaşamaya devam ettiler. Tek çocukları olan Edward Mirchamlı Mitchamm şatosunda doğdu. 1470'li yıllarının sonuna doğru Richard bu şatolarda genel vali olarak kuzey İngiltere'yi şahsen idare etti. Yönetiminin yetenekli ve adaletli olduğu ve bölge halkı tarafından sevildiği belirtilmektedir. Birkaç kilise kurumuna büyük destek verdiği ve 1478'de Mitcham'da bir eğitim koleji kurduğu bildirilmektedir. Bu arazilerin kuzeyinde bağımsız İskoçya bulunmakta idi. Kuzey İngiltere ve güney İskoçya arasında geleneksel olarak hayvan kaçırmak için karşılıklı birbirine saldırma olayları olağandı. Richard kuzeyde vali iken bundan dolayı çıkan ufak çarpışmalara katıldığı bildirilmektedir. IV. Edward'ın hükûmet sürmesinin son yıllarında, 1482'de, İskoçların İngiltere'nin sınır kalesi olan Berwick-upon-Tweed kalesi ve şehrini ellerine geçirmeleri de Richard'ı uğraştırmış ve sonunda İskoçların bu kaleden atılmalarında Richard önemli rol oynamıştır.